http://www.lit-bridge.com/ en Copyright 2008 Fri, 04 Jul 2008 10:46:44 +0330 http://www.sixapart.com/movabletype/ http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss Հեղինե Ա՛Դանիել «»«»«» Սիրում է, չի սիրում: Ուզում է, չի ուզում: Կանչում է, չի սպասում: Ծամում է, չի լացում: Ինչ-որ մեկը վազում է, մեկը արդարություն կորզում, մեկը գոռում, աղերսում. -Մնա՛: Ինչ-որ մեկը արև է մորթում, մեկը մարդ կացնահարում, մեկն էլ երկնում. -Տղա է: Ինչ-որ մեկը հավ է փետրում, մեկը գերանդին սրում, մեկը անձրևում . -Ցո՛ւրտ է: Ինչ-որ մեկը տուն է նկարում, մեկը ծխնելույզ մաքրում, մեկն էլ երազում խոսում. -Ների՛ր: Ինչ-որ մեկը մանուկ է բարուրում, մեկը քոչարի պարում, մեկն էլ անձնագիր կեղծում. -Կարի՛ք ունեմ: Ինչ-որ մեկը կրոնն է դավում, մեկը երիցուկ նվագում, մեկն էլ Հաբեշին սեր խոստովանում. -Սերը մաշկի գույն չի՛ հարցնում: Ինչ-որ մեկը կարոտ է մանում, մեկը պանդուխտ որդուն սպասում, մեկը խրամատ փորում. -Թռչե՜յի մտքով տուն: Ինչ-որ մեկը կարուսել է եփում, մեկը բաժակ է նայում, մեկի աչքերն են սառում. - Էլի հարբած է գալու: Ինչ-որ մեկը փակ դուռ է ջարդում, մեկը վանդակում պատեպատ զարկվում, մեկն էլ երկինք բարձրանում. -Էլ չե՛մ կարող: Ինչ-որ մեկը մեղքերն է հաշվում, մեկը մորը խաբում, մեկն էլ գիշեր է կերտում. -Ծա՛ռ , բա՛ց կեղևդ, ա՛ռ ինձ քո մեջ: Ինչ-որ մեկը նամակ է գրում, մեկը անթարթ երազ է տեսնում, մեկն էլ մոմ վառում. -«Ամեն»ը վերջում: Ինչ-որ մեկը անտառ է գրում, մեկը ժպիտ է կարդում, մեկն էլ կյանք խմբագրում. -Էսպես չի լինի: Ինչ-որ մեկը «Ես» չեմ, մեկը դեպի ինձ է վազում, մեկն էլ թոթովում. -Մամա: Ինչ-որ մեկը անվերջ շատախոսում, մեկը բառի կարոտ մնում, մեկն էլ անհեթեթ երգեր վարժեցնում. -Հերիք է մոգոնեմ: Ինչ-որ մեկը չթակվող դուռ է բացում, մեկը բարևի կամուրջ նախագծում, մեկն էլ թիթեռ խաղում. -Խավար է : Ինչ-որ մեկը գովազդ է նայում, մեկը ափումս վազում, մեկը կարոտս է քերում. -Ցավո՛ւմ է: Ինչ-որ մեկը ձմեռ է սիրում, մեկը չեղած զանգի սպասում, մեկն էլ ինձ դատարկ ծրարում. -Բա՛ց թող: Ինչ-որ մեկը թեյում է հոգեբուժարանում, մեկը անցյալ հանգցնում, մեկը հեքիաթ օրորում. -Փուլ ե՛կ, երկնակամար: Ինչ-որ մեկը (գուցե իմ կամ քո նման) տան լույսն է մարում ու իր երազները վառում, մեկն էլ (արդեն իմ նման) այս ամենից հոգնում, մեկն էլ (գուցե քեզ նման) աղոթք է հյուսում. -Սպասի՛ր: Ու արդեն շատերը աշխարհ են գլորում, կյանք համեմում, վաղվա կերպար դիզում, իսկ ոմանք. -Բան չհասկացանք էլի : «»«»«» ...Դու ինձ փրկի՛ր, մա՛յր իմ...փրկի՛ր այս ցավից, կարոտից, գեհենից : Ա՜խ, երա՜նի թե փարվեի, ու ցավս հօդս ցնդեր, լացեի ու թրջեի միայն քո անուշ գոգնոցը, ոչ թե այս օտար լուսամուտի գոգը: Ա՜խ, իմ ցավը, մա՛յր : Ցավը, որ մխրճվել է իմ մեջ ու եռում է սիրուս ժայթքման պահից: Իմ ցավը, որ սկսել է Նրա շնչից, բայց սնվում է իմ արցունքներից ու խլանում է իմ մղձավանջից: Իմ օտար ցավը, որ այնքան հարազատ է ու քնքուշ, եկել ու բարևիս մեջ է մտել: Եվ ինչո՞ւ է այս իմ ցավը այսքան կլոր, մա՜յր,լիներ ծայրերով`սուր , ծակող ու այսպես չտանջեր ինձ...կրծեր ներսից ու ինձ սպառեր: Այսպես կլոր չլիներ , գալարվեր իմ մեջ, այս պատին , այն պատին հագիստ զարկվելով` չպարեր լողալով , այլ ժայթքեր միանգամից ու սպաներ ինձ: Այսքան հարցասեր չլիներ, այսքան բլբլացող ու այսքան հարազատ : Լիներ գոնե քառակուսի, ունենար միայն չորս անկյուն, չորս սկիզբ ու վերջ, չորս հարց ու չորս պատասխան: Ասա՛, Մա՛յր իմ, սա էլ նվիրվե՞ց ինձ: Իսկ իրավունք ունեմ իմանալու՝ որ մեղքիս համար: Կյանքի մի նոր քեն: Եվ ո՞ր անկյունից ու ո՞ր ծայրից եկավ ու աճեց իմ մեջ անհյուրընկալ իմ մեծ ցավը: Անկախ ինձնից , անկախ ֆիզիկական բոլոր օրենքներից`ձուլվում եմ նրան,ու ՑԱՎ եմ շնչում: Մա՛յր, սա Նրա թողած ձայնից հարություն առած ցավս է, իսկ Կարոտի՞ս ցավը, կամ գուցե Ցավիս կարոտը... Ցավում է կարոտս մարդկանց , աշխարհի, կյանքի նկատմամբ: Մարդիկ, որ դուրս են եկել իրենց վաղեմի կերպարից, մի նոր անեծք են խաղում: Սպանում, մորթում, խաբում ու հետն էլ ասում. - Կարոտում եմ ,սիրում եմ, կանչում եմ.- հետն էլ ասում,- մա՛յր իմ, ո՞ւր ես... Իսկ այս գարշահոտը, որ մարդկանց ծիծաղում եմ տեսնում, խեղդում է ինձ, ու այս ճղճիմ ամբոխը, որ գալարվում է կյանքի խորդուբորդ անիվների տակ, ինձ ծիծաղեցնում են այն սարդի նման, որ իր զոհի անտեղի ճիչն է լսում: Աշխարհն էլ հանդուրժում է այդ քաոսը և մի նոր ժամանակ է նվիրում: Այ քեզ հեգնանք, ու, մա՛յր իմ, ասում ես` ապրի՛ր: Ու հիմա ոչ թե մարդիկ են կյանք ապրում, այլ կյանքն է մարդ ապրում, հա՛, հա՛, մա՛մ, կյանքը մարդ է խաղացնում, նոր դերեր է տալիս, որից ես միայն զզվանք եմ ապրում, նոր դեր, որով մարդը մի օր իր մահն է խաղալու: Ու այս ամենի մեջ դեռ անմեղ մնալ, դեռ երգել. - Օգնի՛ր ինձ, Մարիա՛մ, անաղարտ մնամ... Էխ,հոգնել եմ, մա՛յր, օգնի՛ր, աղերսում եմ ծնկաչոք, օգնի՛ր ապրել... ուղղակի ուզում եմ ապրել, առանց որևէ երազների, շնչել, արտաշնչել, ապրել թիթեռի նման` երբեք չմտածելով, որ ունեմ ընդամենը մեկ օրվա կյանք: Արևին արև տեսնել եմ ուզում, ոչ թե կյանքի լուսավոր ուղեկից, լուսնին` լուսին, ոչ թե երազների պահապան: Ժպտալ եմ ուզում կյանքից, խաղացող երեխայից, ծնողի բեկրանքից, ընկերների ջերմությունից, ոչ թե կարապների սիրուց, տերևների պարից, ջրերի երգից, աստղերի համբույրից: Լացել եմ ուզում ընկերոջս կորստից, հարազատիս ստից, մարդու ցավից, ոչ թե մարդկային անկարողությունից, անկատար դերից ու սեփական անձի հանդեպ հեգնանքից: Մնում է միայն իմ աղոթքը, որ դեռ ցավ չի ներծծել, Մա՛յր,աղոթենք իմ ԱՂՈԹՔի համար: ]]> http://www.lit-bridge.com/epics/000208.php http://www.lit-bridge.com/epics/000208.php Epics Fri, 04 Jul 2008 10:46:44 +0330 Խորեն Արամունի Պատմվածքս սկսվում էր այսպես. «Քնել եմ ուզում..»։ «Քնե՞լ ես ուզում, գնա քնիր»,- զայրացավ ընթերցողս ու գիրքը մի կողմ շպրտեց։ Ես չնեղացա, որովհետև պատմվածքս ոչինչով չտուժեց, համոզված էի, որ այն ընթերցող կգտնի։ Ուշադիր ընթերցողն առաջին իսկ նախադասությունը կարդալիս, կհասկանա, որ քնել է ուզում ոչ թե պատմվածքի հեղինակը, այլ՝ հերոսը, և համոզված եմ, որ կշարունակի. «... քնել եմ ուզում, բայց աչքերս չեն փակվում..»։ Այդպես էլ եղավ, մի քանի ժամ հետո, նույն ընթերցողը ձանձրույթը փարատելու համար, բազմոցի կողքին ընկած գիրքս վերցրեց ու շարունակեց. «... քնել եմ ուզում, բայց աչքերս չեն փակվում։ Ինձ թվում է, թե աշխարհում որքան օդ կա, խտացվել է գանգիս մեջ, պայթելու աստիճանի ուռած գլուխս ինձ զգետնում է, բայց քնել չեմ կարողանում..»։ Ընթերցողս գլուխը պայթելու վախից, առավ ափերի մեջ ու քթի տակ մրթմռթաց. - «Fuck yօս, ոնց որ իմ մասին է գրել...»։ Ընթերցողս հազիվ երեսունը բոլորած լիներ, բայց շարժումները դանդաղ էին։ Երբեմն-երբեմն ծուլորեն խոհանոց էր մտնում, աննպատակ, կամ անելիքը չիմանալու պատճառով, մի պահ կանգնում ու դատարկաձեռն վերադառնում, փռվում էր բազմոցին, անշարժանում, երբեմն էլ գլուխը ձեռքերի մեջ առնելով ճաքեցնելու աստիճան սեղմում էր։ Նորից գիրքը ձեռքն առավ ու աչքի ծայրով անցավ տողերի վրայից, վախի զգացում էր նկատվում նրա մոտ։ Հերոսի ամբողջ տառապանքը քնելն էր։ Ես փորձել էի նրա կերպարը այնպես կերտել, որ ընթերցողս ոչ թե կարեկցի, այլ եթե ինքն էլ նման հարցով տառապում է, ինչ-որ դրական արդյունքի հասնի։ Երևի հենց դա էր պատճառը, որ աչքի ծայրով տողերի վրայից անցնող ընթերցողիս դեմքի վախեցած արտահայտությունը փոխվեց՝թեթև գոհունակություն նշմարվեց սեղմված շուրթերի արանքում ու ճակատին կնճիռներ առաջացան... Գրքի երրորդ էջն ավարտեց, թերթիկը շրջեց ու գիրքը ձեռքը նորից մտավ խոհանոց, այս անգամ մի գավաթ սուրճի հետ վերադարձավ իր տեղը։ «Այսօր, ռադիոն ուղիղ եթերով իր ունկնդիրների հետ զրուցում էր։ Հոգեբան մի բժիշկ, համ¬բերատարությամբ պատասխանում էր նրանց հուզող, անձնական ու ընտանեական, հարցերին։ Ես ևս փորձեցի հաղորդակցվել նրա հետ, չնայած ցավից գլուխս պայթում էր, բայց համառորեն այնքան կրկնեցի համարը մինչև հաջողեցի ու միանգամից, առանց նախաբանի հայտնեցի տասներկու օր է չեմ քնել։ Ես, միայն բժիշկի ձայնն էի լսում, բայց նրա պատասխանից զգացի, որ ինձ չի հավատում, իսկ երբ ես պնդեցի, նա տեղեկացրեց, թե մարդը կարող է ընդամենն երեք օր արթուն մնալ, չորրորդ օրը մահ է, իսկ եթե դուք համոզված եք, որ տասներկու օր է ինչ չեք քնել, հայտնեք Գինեսի գրքի պատասխանատուներին և պարտադիր դիմեք լուրջ բժիշկների,- ասաց նա ու ավելացրեց,- այնուամենայնիվ ես չեմ հավատում։ «Անքուն մնացած մարդու չորրորդ օրը մահ է»,. ընթերցողս կրկնեց պատմվածքում հիշատակված բժիշկի խոսքն ու փորձեց հիշել, թե ինքը քանի օր է, որ տառապում է անքնությամբ։ «Չորս, թե՞ երեք, հիշողությունս էլ է ինձ դավաճանում։ Եթե չորս, ուրեմն այսօր իմ մահվան օրն է, երեքի պարագայում՝ դեռ մեկ օր կյանք է մնացել։ Պետք է վայելել, բայց ինչպե՞ս, գլուխս պայթում է, ականջներիս մեջ ձայն է ընկել, ասես ծակվել ու այնտեղից օդ է ֆսսում, ահավոր բան է»։ Որքան ձգձգվում էր գրքիս ընթերցումն այդքան վատ էի զգում, համոզված էի, որ հերոսիս ճակատագրին արժանացած ու նույն ցավով տառապող ընթերցողս անել վիճակից դուրս գալու ելք կգտնի, եթե շարունակի կարդալ գիրքս։ Ես անհամբեր էի, ավելին քան պատմվածքիս հերոսն ու ընթերցողս, որն ալարկոտ շարժվեց դեպի խոհանոց, դուրս քաշված դարակից վերցրեց մի դեղատուփ, մի քանի դեղահատ միանգամից լցրեց բերանն ու ծորակի գոլ ջրի օգնությամբ կուլ տվեց։ Դեպի բազմոց վերադարձի կարճ ճանապարհին երկու անգամ կանգնեց, թեթև օրորվեց, ցուցամատերը կոխեց ականջները, սեղմեց ու շարունակեց ճանապարհը. «Ականջներս փակում եմ ձայնը կտրվում է, գուցե իսկապես ծակ է, գլխիցս ինչ-որ գազեր են դուրս գափս, ե՞]]> http://www.lit-bridge.com/epics/000207.php http://www.lit-bridge.com/epics/000207.php Epics Fri, 04 Jul 2008 10:08:49 +0330 Կոլյա Տեր Հովհաննիսյան -Էլ էստեղ ոտք չեմ դնելու, վերջին անգամն է,- անցնելով անձնագրերի ստուգման կետից, բարձրաձայն ասաց ամուսինը՝ դողալով բարկությունից: -Լա'վ, կամաց, մի բղավի'ր, ամոթ է,- սաստեց կինը,- բոլորը մեզ են նայում: -Նայում են, նայեն,- չէր հանգստանում ամուսինը,- հոգիս բերանս եկավ, էսքան ճամբորդել եմ, նման բաներ չեմ տեսել: Նրանք նստեցին օդանավակայանի սրճարանի պատահած առաջին դատարկ սեղանին: Ամուսինը ներվայնացած՝ անձնագիրն ու ավիատոմսը տեղավո-րեց ձեռքի պայուսակում ու տնտղեց նստեցման կտրոնը. - Պա՜հ, տեղ են տվել հետևի շարքերում,- ասաց նա ծռմռված ժպիտով ու թևքով մաքրեց ճակատի քրտինքը: -Ի՞նչ կարևոր է, հո Ամերիկա չենք գնում... Մոտեցավ մատուցողուհին լուռ ու քնատ աչքերով: -Լուծվող սուրճ,- ասաց կինը՝ ջանալով ժպտալ: Ամուսինը լուռ էր: -Դու ի՞նչ ես ուզում: -Չոռ ու ցավ եմ ուզում, ոչինչ էլ չեմ ուզում... Մատուցողուհին հեռացավ անտարբեր: - Ամոթ է, հանդարտվի'ր, համը հանում ես, մոռանում ես, որ հազիվ հինգ տարի է անցնում էս երկրի անկախացումից... - Մեզ էշի տեղ են դնում, հասկանո՞ւմ ես: - Թեկուզ էդպես, ի՞նչ է, փողն ես ափսոսում, քիչ էր մնացել էլի կռիվ սարքեիր մի քանի հազար դրամի համար: -Չէ, հարցը փողը չի, թքած փողի վրա,- ամուսինը, մատների ջղագրգիռ շարժումով, ետ հրեց ճակատին թափված մազերի խուրձը: -Ասում է՝ ձեռքի պայու-սակը դիր կշեռքին: - Լավ, դու էլ դնեիր: - Ախր դա անօրինական է, ամեն ուղևոր իրավունք ունի... - Վերջը դրեցի՞ր, թե՞ ոչ: - Իհարկե դրեցի ու ասացի՝ ուզո՞ւմ ես, ես էլ կանգնեմ կշեռքին, ինձ էլ կշռիր... Բան չասաց, բայց եղածից ավել գրեց, վստահ եմ, էն էլ մի թղթի կտորի վրա: Իմ կարծիքով մենք սկի օվըրուեյթ էլ չունեինք: Մոտեցա բանկի խցիկին ու վճարեցի: Ասում եմ, բա ստացական չե՞ք տալիս, ասում է, գնա ասա վճարել եմ... Իրենք են ուտում, եթե երկրի համար լիներ, տասնապատիկ կվճարեի... Կինը հասկանում էր ամուսնուն: Գիտեր, որ նրան անհանգստացնում է սուտն ու կեղծիքը: Տնից դուրս, առաջին անգամ, թեթև ճաշեցին Էջմիածնի ճանա-պարհին՝ մի խորտկարանում: Դա, իրենց հասնելու, երկրորդ օրն էր: Երբ հաշիվը պահանջեցին, մատուցողն ասաց, որ գումարը եղել է տասնհինգ հազար դրամ: - Տասնհինգ հազար դրա՞մ,- զարմացավ ամուսինը,- իսկ ի՞նչպես եղավ ճիշտ տասնհինգ հազար դրամ: - Եղավ, էլի: Կարող էր նույնիսկ ավել լինել,- մարտահրավեր նետելու պես հարեց մատուցողը քմծիծաղով... Այդ օրվանից զգույշ էին: Հաշիվը պահանջում էին գրավոր, ստուգում էին: Ամենուրեք դա գրվում էր ռուսերեն՝ պատահած թղթի կտորի վրա. իրենք ոչինչ չէին հասկանում: Սևանում մոտ էր գործը լուրջ բնույթ ստանար. եկավ ռեստորանի տնօրենն ու ավելորդ գանձված դրամները ետ վերադարձրեց, ավելի շուտ շպրտեց երեսներին... Ասես, նրան դուր չէր եկել իրենց աչալուրջ լինելը... Կինը զգում էր, որ ժամ առ ժամ խամրում են ամուսնու առաջին օրերի ոգևորությունն ու հայրենասիրական զեղումները: Իրենց վարձած բնակարանում, ջուրը դեռ ոչինչ, մի քանի անգամ երկար ժամանակով անջատվեց հոսանքը, երկու օր հեռախոս չունեին: Դիմեցին պատասխանատուին, ասաց՝ «Ցավդ տանեմ, ամեն տեղ էսպես ա»... «Ասում էի, չէ՞, հյուրանոց գնանք», անվերջ փնթփնթում էր ամուսինը ու գնալով ավելի մռայլվում, թեև աշխատում էր շինծու ուրախությամբ քողարկել աճող վրդովմունքը: Բնակարանի հաշվի մեջ էլ փոքրիկ անճշտություն կար: Այդպես էլ վճարեցին, հոգնել էին գլուխ-գլխի դնելուց: Անխոս վճարեցին նաև նրանց օդանավակայան բերող՝ գորգապատ աթոռներով, հին, խարխուլ տաքսու վարորդի պահանջած՝ բազմապատկված սակը: Սակայն թվում էր՝ օդանավակայանում լցվեց ամուսնու համբերության բաժակը... - Էլ էս երկիրը, ոտք չեմ դնելու,- նորից ասաց ամուսինը: Կինը լուռ խմում էր սուրճը ու նայում մի կողմ: Նրանց դիմավորելու էին եկել զավակները: Ողջագուրվեցին ջերմությամբ: - Հը՞, ինչպե՞ս անցավ, սիրեցի՞ք Հայաստանը,- հարցրեց աղջիկը: Ամուսինը բան չասաց ու գլուխն անորոշ շարժեց: - Շա՜տ,- ասաց կինը,- ես շատ սիրեցի, երկիրը նոր է թոթափում անցյալի բեռը, դեռ երկար ճանապարհ ունի գնալիք, բայց զարգանում է օր-օրի: Ամուսինը անտրամադիր նայում էր մեքենայի պատուհանից դուրս: Նորից օտար բառեր խանութների ցուցանակների վրա՝ հայերենի փոխարեն: Նորից օտար դեմքեր՝ հարազատ դեմքերի փոխարեն: Նորից խորթության դարավոր զգացումը...իր իսկ ծծնդավայրում: Նորից մնալու, թե գնալու կեղեքիչ մտորումները... Նա շրջվեց ու աչքի պոչով նայեց ղեկի առջև նստած տղային ու հետևի աթոռին նստած աղջկան: Ո՞րտեղ էր կերտվելու նրանց ապագան՝ այստե՞ղ, Հա-յաստանո՞ւմ, թե՞ այլուր... Չէր կարողանում նայել կնոջ աչքերին: Իրեն մեղավոր էր զգում: «Ոնց էի գոռգոռում, ի՞նչի համար, նրա տրամադրությունն էլ փչացրի, լավ չեղավ»... Զգում էր, թե ինչպես մեկը մյուսի ետևից իր մտապատկերից ջնջվում են այնտեղ տեղի ունեցած տխուր միջադեպերը, որոնց փոխարեն հառնում էին իրենց հաճելի շրջագայությունները Երևանի աղմկոտ փողոցներում, անծանոթ անցորդների հարազատ դեմքերը, մեծ բավականություն պարգևող՝ թատրոններն ու համերգները, հինավուրց քարաշեն վանքերը, քարքարոտ լեռները, տաքսու վարրոր-դի չսափրված՝ տառապանք արտահայտող դեմքը... - Մտքիս դրել եմ, առաջիկա արձակուրդներին նորից գնալ Հայաստան,- ուղիղ առաջ նայելով՝ հանկարծ ասաց նա: - Դեռ տեղ չհասած՝ արդեն սկսում եմ կարոտել... 30.03.2008 Թեհրան ]]> http://www.lit-bridge.com/epics/000206.php http://www.lit-bridge.com/epics/000206.php Epics Fri, 04 Jul 2008 09:20:43 +0330 Լիլիթ Միրիբյան Ամենագարնանայինը Տերևը կանաչ էր գարնան պես ու մտածում էր, որ գարնան նման մագնիսային ձգողականություն ունի։ Պարզապես մի դժվար խնդրի առաջ էր կանգնած, ինչպե՞ս առանձնանալ մյուս գարնանագույներից, ինչպե՞ս ցույց տալ, որ ինքն ամենագարնանայինն է։ Ու ելքը գտավ, եթե հիմա մի հրաշքով այս գարնանը հանկարծ ինքն ընդունի արևի գույնը, բոլորը կհասկանան, որ ինքն էլ ջերմության աղբյուր է՝ ինչպես գարունն ու արևը։ Շատ ցանկացավ և... իրո՛ք, արևաներկ դարձավ։ Դեռ չէր հասցրել իր ոսկեզօծումով հիանալ և սթափվել, երբ զգաց, որ աստիճանաբար նվազում է, դալկանում։ Մի վերջին անգամ հավաքելով ուժերը՝ որոշեց ամենագարնանայինը երևալու համար հավատալ քամուն, որն անընդհատ ականջին հեքիաթային խոսքեր էր մրմնջում սիրո, հավատարմության, սլացքի և հավիտենության մասին։ Նա չտեսավ քմծիծաղը հաղթանակած քամու, որովհետև զմայլվում էր իր գարնանագույն ընկերների զարմանքով, որոնք հետևում էին իր և քամու անզուգական տանգոյին։ Նա չզգաց, որ քիչ-քիչ մոտենում է վերևից այնքա՜ն տհաճ թվացող գորշ հողին։ Ու չհասկացավ, թե ինչու՞ ավարտվեց դեռ նոր սկսված սիրո և սլացքի հեքիաթը, ինչու՞ քամու հաճելի զովությունը այդպես արագ փոխարինվեց հողաբույր տաքությամբ... ... Ներքևից ամեն ինչ այլ կերպ էր երևում, և տերևն այլևս իրեն տերև չէր զգում։ Նա կորցրել էր իր «ես»-ը և գրեթե դարձել էր հողի մի մասնիկը. հողի նման էր բուրում, հողի նման էր նայում վերևում մնացածներին, անգամ հողի գու՜յնն էր երակներով սկսում հոսել։ Ու նա, ի պատասխան իր ձգտումների, աստիճանաբար հասկանում էր, որ պարտությունը գորշ գույն ունի, և հաղթելու համար սիրել է պետք։ Իսկ երբ սիրելով ես հաղթում, դու միշտ էլ ամենագարնանայինն ես։ Արթնացում ... Վայրի աղջիկը, այն առաջին բոցե կինը նորից արթնացել է մեջս։ Սիրտս, կրակի օվկիան դարձած, հրդեհում է ինձ, էությունս։ Տունը վանդակ է թվում, ոսկե՛ վանդակ, որի մեջ, սակայն, չի հնչում երգս, որի մեջ, սակայն, խունանում են իմ երփնավառ ներկապնակի յոթնագույները։ Արև եմ ուզում, որ ինձ հրդեհի, որ ես հրդեհվեմ, որ ողջակիզվեմ... Ուզում եմ նորից ադամներ գտնել։ Չէ՛, չխաբելու, այլ ջերմությունս նրանց հողեղեն կերտվածքին փոխանցելու համար, իմ ծիրանաբույրը նրանց կավահոտին խառնելու համար։ Ի՞նչ, չե՞ս հավատում... Դե՛, մի՛ հավատա։ Ես համոզված եմ՝ կլինի մեկը, հավատ կընծայի։ Անհավատներն էլ կքաշվեն մի կողմ ու... բամբասանքը թև՜ կտա, ալի՜ք... Բամբասանքների պղտոր ջրերը երբ վարարում են, իրենց հորձանքում հաճախ են խառնում չորը թացի հետ։ Միշտ էլ արդյունքում կեղտաբծերով հետքեր են մնում մերկ հոգուդ վրա ու քեզ լլկելով՝ տանջամահ անում... ... Երազամույն վայրի աղջիկս իր Ադամին է ամռան վարսերում անվերջ որոնում ... ]]> http://www.lit-bridge.com/epics/000205.php http://www.lit-bridge.com/epics/000205.php Epics Thu, 03 Jul 2008 19:55:28 +0330 Գրիշ Դավթյան Իմ տաք սիրուց է շոգում ամառը, Հույզերիս բովից թեժ է ու բորբոք. Արևն ընկել է սրտիս անտառը, Սիրո հրդեհ է գցել անողոք։ Աչքերդ արևից չի լինում ջոկել, Այնպես շողում են սիրո հրատով. Այդ իմ սիրուց են խարույկներ վառվել Աչքերիդ խորքում ամառվա տապով։ Ամառը շոգ է իմ սիրո բարկով, Ջերմ է գգվանքդ, ու գիրկդ տաք է. Սիրտս բացվել է երկնքի լայնքով, Սիրուս կրակը ամռանը շա՜տ է։ Սիրուս վառքից է ամառը շոգում, Տարերքիս եռքով ալիք է տալիս. Ծովը գրկիս մեջ խորքից է հորդում, Կապույտ հեքիաթով հեղեղում հոգիս։ Ամառն ընկել է սիրուս կրակը, Քո սիրուց է, որ կարմիր է կտրել. Էլ ես չեմ զգում ամառվա տաքը, Սրտիս քուրան է ամբողջ բռնկվել... Գլենդել, Կալիֆորնիա, 1999,07,24 ]]> http://www.lit-bridge.com/knarakan/000204.php http://www.lit-bridge.com/knarakan/000204.php Knarakan Thu, 03 Jul 2008 19:45:57 +0330 Սիրանույշ Օհանյան Հագուստի աշխարհը մեծ էր, և այնտեղ կային հագուստներ կյանքի բոլոր դեպքերի ու տարվա բոլոր եղանակների համար։ Մանեկեններն աշխատանքի էին գալիս ամեն առավոտ։ Նրանք ավելի վաղ էին ներկայանում տեսուչներին, որովհետև պետք է խնամքով նախապատրաստվեին ցուցադրության համար։ Զին չէր սպասում, որ այդքան հեշտությամբ կընդունվի աշխատանքի։ Հավանաբար, վճռորոշ դեր խաղաց օտար լեզուների իմացությունը, որովհետև իրենից ոչ պակաս գեղեցիկ մրցակցուհիներ կային։ Աշխատանքային առաջին օրը Զիի համար շատ հետաքրքիր էր ու հոգնեցուցիչ։ Ձևավորող նկարիչը խնամքով չափագրեց մարմնի բոլոր գրավիչ մասերը։ Կրկին կշռեցին, չափեցին հասակը, համեմատեցին կենսագրության հավելվածում նշված բոլոր տվյալներն իրենց գրանցումների հետ։ Հետո որոշեցին, որ նա ավելի հարմար է ներքնազգեստների բաժնի համար։ Զին այդքան մեծ հույսեր չէր կապում իր արտաքին տվյալների հետ և հաճելիորեն զարմացավ՝ իմանալով, որ իր գեղեցիկ իրանն արժանանալու է կիսամերկ ցուցադրության։ Վարձատրությունը, փաստորեն, ավելին էր, քան նա ակնկալում էր, և ամբողջ հոգով շնորհակալ եղավ ջահել նկարչին, որն ակնհայտորեն հիացած էր իր մարմնով։ «Այսպիսի տվյալներով դուք կարող էիք նույնիսկ «Դրախտի փերի» աշխատել»,- համարձակվեց ակնարկել նա։ Զին գործի անցավ։ Ամեն օր հագնում էր լավագույն ֆիրմաների արտադրած առաջնակարգ լաթերն ու կանգնում ցուցափեղկում։ Զգոն տեսախցիկները հսկում էին օրուգիշեր, չնայած ինքն էլ գիտեր, որ խստիվ արգելված է անգամ աչքերի աննշան շարժումը։ Ընդմիջումը տևում էր մի ժամ. հասցնում էր ուտել և միաժամանակ զգալ ընդարմացած մկանների շարժման պարգևած հաճույքը։ Հաճախորդներն առանձնապես երկար էին պտտվում իր չորսբոլորը։ Սկզբի մի քանի օրերը հաճելի էր մարդկանց անկեղծ հիացմունքը, սակայն անտանելի պահեր էր ապրում, երբ իբր թե ապրանքի որակն ավելի լավ զգալու համար շոշափում էին իրեն։ Չնայած շատ էր ջանում, սակայն ջահել մարմինը չէր կարողանում չարձագանքել տարբեր տարիքի ու սեռի մարդկանց ձեռքերի հաղորդած տհաճ գրգիռներին։ Երրորդ օրը զգեստափոխվելուց առաջ տեսուչը նախապես հրավիրեց իր մոտ և ժպտալով ասաց, որ չնայած հասկանում է անփորձ աշխատակցուհուն, սակայն ինքը պարտավոր է բացարձակապես անտարբեր մնալ։ «Դրանում է մանեկենների կոչումը»,- հպարտությամբ ազդարարեց նա,- «մեր կազմակերպությունը հայտնի դարձավ ու հզորացավ այս հանճարեղ նորամուծությունից հետո։ Մենք չենք կարող թույլ տալ, որ մեր հաճախորդներն իրենց խաբված զգան։ Նրանք պետք է ոչ միայն հավատան, այլև համոզվեն, որ մարդը լավագույն մանեկենն է։ Ձգտեք արժանի լինել ձեր կոչումին և մեր վստահությանը»։ Զին շատ էր ցանկանում ասել, որ հաճախորդներն ավելի շատ հետաքրքրված են իր մարմնով, քան ցուցադրվող հագուստով, սակայն հիշեց կանոնադրության առաջին կետն ու լռեց։ Առանձնապես անտանելի էին տարասեռ զույգերով հաճախորդները։ Հազիվ էր կինը կամ աղջիկը շրջվում դեպի հարևան մանեկենը, և նրա ընկերակիցն արդեն հասցնում էր մի քանի անգամ կմսթել կամ շոյել Զիի անպաշտպան մարմինը։ Եթե հանկարծ գեղեցիկ սեռի հաճախորդուհին նկատում էր ամուսնու կամ ընկերոջ, կամ էլ սիրեկանի (Աստված գիտե, թե որքան բազմազան են տղամարդու տեսակները) գայթակղությունը, նա առանց հապաղելու բարկությունը Զիի վրա էր թափում։ Պատիժները տարբեր էին. ոչնչացնող հայացքներից ու «խրտվիլակ» անվանումից մինչև քորոցով ծակծկելը։ Չնայած անախորժություններին՝ Զին ուրախ էր, որ արդեն անհանգստանալու ոչինչ չունի. աշխատավարձը թույլ էր տալիս չմտահոգվել սովամահ լինելուց խուսափելու համար ավելի վատ աշխատանքի անցնելու հեռանկարից։ Միապաղաղությունը խախտվեց սիրահարների մեկամսյակի առթիվ հայտարարված անակնկալների իրագործումից։ Հագուստի աշխարհի գեղարվեստական խորհրդատուները նպատակահարմար գտան որոշ ժամանակով միավորել տղամարդկանց ու կանանց երիտասարդական բաժինները։ Հայտարարված զեղչերից բացի, նրանք առաջարկեցին կազմակերպել «Ես սիրում եմ քեզ» անկյուն, որտեղ ցուցադրության պետք է կանգնեին սիրահար մանեկեններ։ Փակ գեղեցկության մրցույթ կազմակերպեցին երկու սեռերի մանեկենների միջև։ Ի զարմանս իրեն՝ Զին հաղթող ճանաչվեց։ Զուգընկերը գեղեցիկ էր, ինչպես հագուստի աշխարհի բոլոր մանեկենները, և Զին նրան հենց այդպես էլ ընկալեց՝ գեղեցիկ մանեկեն։ Ամեն առավոտ նրանք հագնում էին խորհրդատուների որոշած զգեստներն ու կանգնում նախապես որոշված դիրքերով։ «Մուտքը միայն զույգերով» վառվռուն պաստառով զարդարված սրահում նրանք երկուսով էին։ Հագուստի աշխարհի գեղարվեստական անձնակազմն, իսկապես, մեծ երևակայություն և ճաշակ ուներ. հաճախ էին հաճախորդ-զույգերը ընտրում հենց իրենց ներկայացրած զգեստները՝ ամենաաննշան մանրուքներով կրկնելով իրենց։ Զին նույնիսկ չէր էլ մտածում այն մասին, որ ինքն ու իր սիրահար զույգը ներկայացնող մանեկենը խորհրդանիշ են դարձել։ Նրան չէր հետաքրքրում, թե ինչ էր մտածում զուգընկեր մանեկենը, սակայն ինքը հաստատ համոզված էր, որ իրենք ընդամենը մանեկեններ են։ Այդ ամսվա հաճախորդներն իսկապես հիացած էին առաջնակարգ սպասարկումով։ Հաճախ օրվա մեջ մի քանի անգամ սիրահար մանեկենները վիճում էին. դա երևում էր նրանց հագուստների աղաղակող աններդաշնակությունից։ Պատահում էր, որ հերթական հաճախորդ-զույգը նրանց գտնում էր թիկունք-թիկունքի կանգնած, Զիին՝ պճնված էլիտար կոստյումով և օրվա նորաձև սանրվածքով, հպարտ և անշարժ հայացքով նայելիս, մինչդեռ զուգընկերը միայն վարտիքով (որի գինը հավասար էր Զիի մի քանի տարվա աշխատավարձին) և փողկապով, կրկնակոշիկները հագին, գլխիկոր մտորում էր։ Նրանց ներկայացրած մոդելները սպառվում էին ժամերի ընթացքում, անկախ այն բանից, որ շոգ ամռանը հազիվ թե որևէ մեկին պետք գար տղայի կամ աղջկա հագի մեղմ ասած՝ ոչ-սեզոնային զգեստները։ Սիրահար մանեկենների հռչակը տարածվեց ողջ քաղաքում, իսկ նրանք միմյանց անունն անգամ չգիտեին։ Տեսուչներն աչալուրջ հետևում էին, որ հանկարծ նրանք չթերանան իրանց պարտականություններում և չմոռանան, որ ընդամենը մեծ տիկնիկներ են։ Ակցիայի ավարտից հետո Զին տեղափոխվեց իր նախկին բաժանմունքը՝ ներքնազգեստների մանեկենուհիների կողքին։ Մեկ ամիս տևող միապաղաղությամբ ընդհատված ներքնազգեստային միապաղաղությունը կրկին կլանեց նրա կյանքը։ ժամանակն անցնում էր։ Ամեն օր Զին պարտաճանաչ ներկայանում էր աշխատանքի, հագնում էր առաջարկված պարտադրանքն ու մանեկենի պես կանգնում ցուցափեղկում։ Օրվա կեսը կլանող ցուցադրությունից հետո նա հազիվ ուժեր էր քամում իր հոգատանջ էությունից՝ զգեստափոխվելու և իր աղքատիկ սենյակը հասնելու համար։ Ստիպած պետք է քայլեր մոտ մեկ ժամ, քանի որ աշխատավարձը չէր բավարարի տրանսպորտից օգտվելուն։ Չնայած դժվարություններին, առաջին մի տարին Զին տոկունությամբ տարավ, ինքն իրեն մխիթարելով, որ ավելի վատ կարող էր լինել։ Միամյա շրջանը փակվելուց հետո նա սկսեց նկատել մարմնի հետ կատարվող անցանկալի փոփոխությունները։ Ամեն առավոտ և երեկո ոտքով աշտատանքի գնալու և տուն վերադառնալու անհրաժեշտությունը նրան ներշնչել էր այն միտքը, որ ինքն օրվա ընթացքում բավականաչափ շարժվում է՝ վաղաժամ ծերությունից խուսափելու համար։ Սակայն երբ անհամար կսմիթներից, գնդասեղի ծակոցներից, անշարժությունից և երբեք իրենը չեղած զգեստներից հոգնած մաշկը ցույց տվեց թորշոմելու առաջին նշանները, Զին խուճապահար եղավ։ Դեռ լավ է՝ տեսուչները չէին կասկածում։ Անցավ երաշխիքային մեկուկես տարին։ Համատարած ստուգումներ սկսվեցին, և բժիշկներն ու գեղագետները չզլացան Զիի վաղեմի տվյալները թարմացնել նոր դիտողություններով. «Պիտանի է արտահագուստների ցուցադրման համար»։ Զիին տեղափոխեցին նոր բաժանմունք, և դրան համեմատ՝ նվազեց աշխատավարձը։ Նոր սրահում ավելի հանգիստ էր։ Հաճախորդուհիները որևէ հետաքրքրություն չէին ցուցաբերում իր հանդեպ, և Զին իրեն լավ էր զգում դրանից։ Պատահում էր, որ ինչ-որ մեկի նախանձոտ հայացքը զննում էր իր կազմվածքն ու թռուցիկ արհամարհանքի կայծ շպրտում աչքերին, սակայն Զին չէր նեղվում։ Նրան գալիքն էր մտահոգում։ Երաշխիքային ևս մեկուկես տարի։ Անշարժ օրեր՝ կանգնած, օրերն իրար միացնող է՛լ ավելի անշարժ գիշերներ՝ նվաճված մեռելային քնով։ Կարճատև մի պահ, մի քանի երջանիկ շաբաթներ Զիին թվաց, թե գտել է հենարան, գտել է ապավեն, բայյց երբ հերթական հանդիպմանը (որը տարածության մեջ ձգվում էր հագուստի աշխարհից մինչև Զիի ապրելատեղին) տղան պատմեց, որ մանեկեն է աշխատում հագուստի աշխարհներից մեկում, Զին խնդրեց էլ երբեք չգալ իր հետևից։ Չկարողացավ (գուցե չուզե՞ց) բացատրել, որ քայլող մանեկեններն իրեն անբացատրելի վախ են ներշնչում։ Ստուգումներ։ «Պիտանի չէ հետագա ծառայության համար»։ Զին ինքն էլ գիտեր՝ վերջին կես տարում անմարդկային ճիգեր էր գործադրել՝ աշխատավայրում ձգված պահելու համար ծալվող ծնկերն ու կախ ընկնող թիկունքը։ Անհուսության ճանապարհով գլխիկոր քայլող Զին լսեց կողքով անցնող զույգի կարեկցական փսփսոցը։ «Ի՜նչ կարող ես անել»,- առարկեց տղան,- «մանեկենները շատ են էժանացել»։ ]]> http://www.lit-bridge.com/epics/000203.php http://www.lit-bridge.com/epics/000203.php Epics Wed, 18 Jun 2008 18:37:30 +0330 Շանթ Բաղրամյան Ավետիս պապը նստել էր իր պես հին ու տանջված աթոռին։ Իսկ ես ջանում էի նրա շուրջ համախմբել իր երեք տղաներին, հարսներին ու տասնյակ թոռներին բոլորին մեկտեղ լուսանկարելու համար։Ֆախուրյանները աշխատանքային օրվա ընթացքում դժվար են հավաքվում։ Այս նահապետական բազմանդամ գերդաստանը ապրում է մի մեծ բակում կառուցված երեք միհարկանի շենքերում, յուրաքանչյուրը հատկացված մեկ ընտանիքի. իսկ միայնակ մնացած Ավետիս պապը բնակվում է ավագ որդու տանը երևի այն պարզ պատճառով որ ավագ որդու տան տնամերձ տարածքում դրված է ընկուզենու փայտից իր սիրած կնճռոտ, հսկա սեղանը: «Սալոնիկը առեղծվածային նավահանգիստ է, խաղաղ թիկնած Եգեյան ծովի ափին։ Հազարամյակների ընթացքին ծովի կապույտը ներխուժել է նաև Սալոնիկից ներս: Գործածված շինանյութերը ինչ-որ ծովագույն երանգ ունեն, անգամ մարդիկ էլ ինձ կապույտ են թվում: Այստեղ, առհասարակ ժպտադեմ են ու մտերմիկ, իսկ «բարի երեկոն» (kalhpsera)անպակաս է նրանց շրթերից»։ Միշտ մեծ հաճույքով եմ ընթերցել Սալոնիկից հղված էլեկտրոնային նամակները։ Դրանց շնորհիվ արդեն շատ բան գիտեմ այս հունական նավահանգստի մասին։ Գիտեմ, որ Աթենքից հետո Սալոնիկը համարվում է Հունաստանի առևտրա-արտադրական երկրորդ խոշոր կենտրոնը: Իսկ նավաշինության ու նավանորոգման բնագավառում Եւրոպայում հայտնի անուն է։ Նաև գիտեմ, որ Սալոնիկը հիմնվել է մ.թ.ա. 315- ին Մակեդոնացի թագավոր Կասանդրոսսի ձեռքով։ - Խնդրում եմ եկեք , տղանե՛ր, աղջիկնե՛ր... Եկե՛ք, հավաքվե՛ք Ավետ պապիկի շուրջը, լուսանկարվենք ընտանիքով միասին։ Ախր, ուզում եմ մի հիշատակ ունենալ Քաղցրաշենի իմ քաղցր հարազատներից... Գալիս են, կամաց-կամաց հավաքվում են տղաները, հարսներն ու թոռները։ Իսկ նրանց միջով վազելով հայտնվում է սևաչյա փոքրիկ Սաթենիկը ու տեղավորվում Ավետ պապի գրկում, ընդ-որում իր սև աչքերը սկսում են փայլել անմիջապես: Ասես, իր սև աչքերի փայլով հուշում է ինձ, թե շտապի՛ր, լուսանկարի՛ր ինձ ու պապիկիս։ Երկու օր է՝ Երևանից հասել եմ Քաղցրաշեն գյուղը։ Ճանապարհը ինչպես նախատեսել էի, դյուրին չէր, սակայն այս հանգրվանը, իրոք, դրախտ է։ Երկու օր է ճաշին, թե ընթրիքին հավաքվում ենք ընկուզենուց պատրաստած պատկառելի սեղանի շուրջն ու վայելում տիպիկ գյուղական համադամ ուտելիքները, թոնրում պատրաստված հացն ու խորովածը։ «Բյուզանանդիայի տիրակալության ժամանակ, Սալոնիկը, Կոստանդնուպոլսից հետո ամենանշանավոր քաղաքն է եղել տարածաշրջանում։ Հետաքրքիր է, չէ՞, էլի երկրորդ նշանավորը, այն ժամանակ Կ. Պոլիսն էր առաջնակարգը, հիմա Աթենքն է։ Ես երբևէ չէի ուզի Սալոնիկի նման լինել՝ երկրորդական ...Ես շատ եմ սիրում լինել առաջինը»։ Սալոնիկի մասին այնքան եմ կարդացել համացանցային նամակների միջոցով, որ կարծես ես էլ մաս եմ կազմել Սալոնիկի հայ համայնքին, որը կազմավորվել է 9-ից 10-րդ դարերին և հետագային վերահաստատվել 19-րդ դարում: Ինչ արած, այդ վայրը մի տեսակ հոգեհարազատ է ինձ: Առաջին հանդիպումս Ավետիս պապի հետ հետաքրքիր էր։ Ֆախուրյան ընտանիքի ավագ տղայի հետ քայլում էինք պատմական բակում. նա պատմում էր գյուղի դպրոցի մասին, որտեղ որոշել էր առաջիկա սեպտեմբերից դասավանդել երկրաչափություն: Խոսելով մոտեցանք տան շեմին, ուր նստած էր Ավետիս պապը, ընկուզենու սեղանին կից իր հին աթոռին։ Ինձ ծանոթացրին Ավետիս պապին ասելով, որ եկել եմ հեռու Իրանից և ասես պարզաբանելու համար, թե որտեղ է Իրանը, ավագ որդին բարձր ձայնով դիմեց հորը.«Պապ ջան քո ծծնդավայրից է եկել մեր հյուրը»: Ես անմիջապես մոտեցա ընտանիքի նահապետին ողջունելու համար։ Ավետիս պապը հայացքով ինձ չափեց ոտից-գլուխ և երկդիմի բարևելուց հետո ասաց. «Տղա ջա՛ն, մի երկու բառ պարսկերեն խոսիր, տեսնեմ ինչ են ասում սրանք»։ Նայում եմ 46 թվականին ներգաղթած ընտանիքի պետին: Մի պահ երևակայությանս պաստառի վրա մտապատկերվում է նրա անցած կյանքի ուղին ու ակամա հիշում եմ Ֆերդոսու այս տողը «Այսպես է կարգն աշխարհի, մերթ հեծվոր ես, մերթ հեծնված»։ Թե ինչը դրդեց ինձ պարսկերենով արտաբերելու այս բառերը, չգիտեմ: Գուցե դրա շարժառիթը, հայրենադարձ իրանահայի խորշոմապատ դեմքի վրա դաջված՝ տառապանքի դրոշմն էր, նրա անցած դժվարին կյանքի ոդիսականը: Անկասկած մի օր, ոչ շատ հեռու, Ավետիս պապն էլ իր կամքն էր թելադրել... կյանքին: Դրա լավագույն փաստը այս մեծ բակն է, այս երեք շինությունները, մեկ հեկտար երկրագործական հողակտորը, մի քանի զույգ ընտանի անասունները և այս մեծ գերդաստանը, որոնք վկայում են նրա կենսասիրության ու կամքի մասին։ «Սալոնիկր, 1912-13 թվակաների Բալկանյան պատերազմներից հետո, վերջնականապես մտնում է Յունաստանի տիրապետության տակ: Սալոնիկր, իրոք, պատմա-մշակութային քաղաք է, հելենիստական շրջանի վառ ապացույցը, բայց ես ավելի շատ սիրում եմ նրա այսօրը։ Կենդանի քաղաք է, կապույտ, երազային։ Գիտե՞ս, երբ մի քիչ սրտնեղված ես ու կարոտած, անմիջապես վազիր Թերմայիկոս ծոցի ափն ու խորասուզվիր նրա կապույտում»... Քաղցրաշենում ես շատ զարմացա, երբ տեսա արագիլների ճախրանքը, տեսա, թե ինչպես են հերկում հողը: Թե ինչպիսի հրաշք բերք է Փարվանա (թիթեռ) կոչվող խաղողը, թե ինչպես են առավոտ ծեգին արթնանում առանց ժամացույցի օգնության, տեսա ու զարմացա, թե ո՞նց են ապրում առանց համակարգչի գոյության... Անգամ զարմանքով հայտնաբերեցի, որ Ավետիս պապի, ավագ զավակի տան թախչային, Խայամ է դրված ու նշմարեցի, որ հին ընկուզենու լայնադիր բնին ծուռումուռ տաշել են "a, b, g" (ալՖա,բեթա, գամմա)... Ավետիս պապը շատ էլ չհավանեց Ֆերդոսու տողերը ու քթի տակ մրթմրթաց, թե սա ի՞նչ պարսկերեն է: Իսկ ավագ որդին ծիծաղեց ու ասաց. «Հեր ջան, մոռացել ես, չէ՞ որ մի կես դար ա չես խոսել էդ լեզվով»... Ավետիս պապը աչքերը խոժոռեց հանդուգն որդու վրա ու հարձակողական պատասխանեց. «Պարսկերեն լեզուն իմ նամուսն ա, մարդ էդ չի մոռանա»: Հետո էլ բարձրաձայն արտասանեց Խայամից մի երկտող՝ «Վերջը, լսի՛ր, թե ինչ տարանք աշխարհից...»: «Այսօր համալսարանում, դասական գրականության ժամին, վերլուծեցինք Հոմերոսի Իլիականի վերջին երկը՝ Հեկտորի հուղարկավորությունը։ Երբ ողջ Տրոյը արտասվում էր ու իր փայփայած հերոսին հողին հանձնում, ես էլ արտասվեցի ...Գիտե՞ք, հիշեցի Ավետիս Պապին, որ ասում էր «Վերջը, լսի՛ր, թե ինչ տարանք աշխարհից, Հողից ելանք ու հողմերը մեզ տարան»։ Սա վերջին նամակն էր Սալոնիկից... Արդեն բոլորը հավաքվել են Ավետիս պապի շուրջն ու տեղավորվել ընկուզենու փայտից պատրաստված սեղանի ետևը. բոլոր ժպտում ու սպասում են, որ նրանց շրջանակեմ լուսանկարում, որպեսզի մի լավ հուշ մնա Քաղցրաշենի քաղցր հարազատներից... -Շատ լա՜վ ա,- բացականչում եմ ես,- Պատրա՜ստ, մեկ, երկու... Վստահանալու համար,որ ամեն բան տեղը տեղին է մի անգամ էլ ուշադիր նայում եմ ֆոտոխցիկի անցքով Ֆախուրյան ընտանիքին... Պաղ քրտինք է պատում մարմինս. Ֆոտոխցիկի անցքից չեն երևում Ավետիս պապն ու նրա գրկում նստած սևաչյա թոռնուհին՝ Աաթենիկը... ]]> http://www.lit-bridge.com/epics/000202.php http://www.lit-bridge.com/epics/000202.php Epics Wed, 18 Jun 2008 18:21:14 +0330 Երանուհի Ղանդիլյան Այսօր կրկին խնջույք է: Եկել են բոլորը՝ բոլոր երեքը: Խորհելու համար այսքանն էլ բավ են: Իմ Ես-ն էլ է ներկա: Նստել է անկյունում ու անսքող հետաքրքրությամբ շուրջն է նայում, փորձում հասկանալ այսչափ կարևոր ու շտապ հավաքի պատճառը: Գինին առատ է, հարբել է պետք: Առաջին բաժակը խմեցինք լուռ, յուրաքանչյուր կաթիլի հետ կուլ տալով չասված խոսքերի ծանրությունը, որ բյուրեղացել ու խրվել է կոկորդումս... Հարբել եմ կարծես: Շուրջս ամեն ինչ պտտվում է: Զգում եմ, թե ինչպես է Երկիրը դղրդոցով գլորվում իր ուղեծրով: Քունքերս տրաքվում են այդ ահռելի ձայնից. Երկիր և Արեգակ. պտույտ պտույտի մեջ, Աստված իմ, ինչպե՞ս ենք դիմանում... Կարծես թե այս անգամ մի տեսակ անհամաձայնություն կա սեղանակիցներիս միջև: ...Ձախ կողմում նստածը վերցրեց երանելի հեղուկով լցված բաժակը, բարձրացրեց գլխից վեր ու ասաց. - Խմենք սիրո կենացը: Այն սիրո, որ թույլ է տալիս առանց թևերի ճախրել երկնքում ու չվախենալ գահավիժելուց: Այն սիրո, որ երբ փակում ես աչքերդ, ուրվագծվում է նա ու անթիվ անգամ համբուրում ես նրա արև-աչուկները, այն սիրո, որ կրկին ու կրկին վերադարձ է ձգտում, հերթական անգամ լքելուց հետո: Խմենք թանկ ու հարազատ սիրո կենացը: Գորշ ու անմշակ կավից շինված բաժակները խփեցինք իրար, դրանք խուլ ու բաղաձայն զնգացին, մի քանի կաթիլ գինի կաթեցնելով փայտե անհարթ սեղանին: Խմեցինք մինչև հատակը: Գինին եռ գալով վազեց երակներովս, խառնվելով հավատքի լույսով օծված արյանս: Հարբել եմ կարծես: ...Տիրեց լռություն, այնքան աղմկոտ, որ թվաց, թե ուր որ է կխլանամ. գլուխս առա ափերիս մեջ ու ամուր սեղմեցի ականջներս: Անտանելի է լռության ձայնը: Քիչ-քիչ սկսեց լուսանալ: Երկունքի ցավից գոռաց երկինքը, ու հորիզոնը ծնեց Արևին: ...Աջ կողմում նստածը վերցրեց գինու կուժը, որի պռունկը ճեղքված էր, լցրեց բոլորիս բաժակները. Ու վերցրեց հացը, շնորհակալություն հայտնեց, ձեռքով մաս-մաս արեց ու հյուրասիրեց բոլորիս: Հետո վերցրեց բաժակը, շնորհակալություն հայտնեց, հայացքը ուղղեց մեզ ու ասաց. - Աստված մեծ սեր է, Սերը միակ: Խմենք մաքուր ու անապական հավատքի կենացը: Թող այս գինու պես առատ ու անժխտելի լինի բոլորիս հավատքը: Խմեցինք: Միայն ձախ կողմում նստածը կիսով չափ խմեց բաժակը: Խմեց ու ինքն իրեն քրթմնջաց. - Աստված մեծ սեր է, բայց ոչ միակը: Կապտում էր երկինքը: Կամաց-կամաց ցրվեցին սեղանակիցներս. Ձախ կողմում նստած Սիրտը կրկին իր սիրո հետ ամուր փակվեց կրծքիս տակ, ետևից փակելով բոլոր մուտքերը: Աջը Հոգին վերցրեց դռան ետևում դրված ցուպը, ուսն առավ հավատքով լեցուն խուրջինը և գնաց թափառելու երկնքում: Ճամփան երկար է, փշերը՝ անթիվ... Միայնակ մնաց Ես-ը: Մենակ Հույսի հետ: Էլ խոսքեր պետք չեն: ...Մեկ էլ ո՞վ գիտի, երբ կհավաքվենք... ]]> http://www.lit-bridge.com/epics/000201.php http://www.lit-bridge.com/epics/000201.php Epics Tue, 17 Jun 2008 22:02:57 +0330 Տիգրան Մարտիրոսյան Վաղվա օրը, որում պիտի մենք ապրենք «Այսօր» միմյանց բարևում ենք Որպես պարտականություն: «Հաջողություն»՝ ցանկանում ենք Իբրև ձևականություն: Միմյանց հետ ընկերանում ենք, Դրդված պահի պահանջից, Հետո իրար մոռանում ենք Բացակա պահանջմունքից: Թույլին կրկին տրորում ենք` Մեր բնույթն է այդպիսին: Ուժեղներին քծնում ենք, Գլորում մեր կյանքը սին... Բայց մենք կրկին մոռանում ենք, Որ չենք ստեղծվել այդպիսին, Ինքներս մեզ կործանում ենք, Վանում մեր միջի Լույսին: Չէ՞ որ մենք միշտ հասկանում ենք` Մենք ենք ստեղծել այս Օրը, Եվ այսօր էլ մենք ստեղծում ենք Գալիք վաղվա նոր Օրը... Աշխարհի ցավը Ավտոկայանում Մարդիկ են կանգնած, Զրույց են անում: Մեկն էլ ժառանգած աշխարհի ցավը, Երգում է, պարում, խաղում իր խաղը. Ողորմություն է խնդրում աշխարհից... Գոռում գոչում է նա «իր» ցավերից... Շեղ հայացքներ են նրա կողմ ուղղվում, Ոմանք խղճում են, ոմանք` հայհոյում: Բայց դեռ նրանցից ոչ ոք չի զգում, Որ այդ խեղկատակն ինչ-որ տեղ նաև Հենց իր`նայողի մեղքով է ճչում... * * * Ա՜խ, որքան երկար, Ինչքա՜ն երկար եմ սպասել, որ դու գաս, Որքա՜ն գիշերներ, Երեկոներ եմ անքուն երազել, որ մի օր կգաս: Հույսս չէի կտրել, Գիտեի անպայման, շուտով պիտի գաս: Ճիշտ է քիչ տխրել, Բայց համբեում էի, չէ որ դու կգաս: Եվ... Օ՜, ինչ բերկրանք, Ի՜նչ երանելի մի պարզ ցնծություն: Վերջապես եկար, Եվ ինձ բերեցիր ճերմակ մաքրություն: Հե՜յ, մարդիկ «անճար» Տեսեք, գտել եմ... Ձեզ նույնն եմ մաղթում... Իմ սպիտակ հանճար, Իմ հանգստություն, Իմ փափուկ, պաղ Ձյուն: ]]> http://www.lit-bridge.com/knarakan/000199.php http://www.lit-bridge.com/knarakan/000199.php Knarakan Tue, 17 Jun 2008 19:37:57 +0330 Մելինա Նազարյան (Մելանի) Լուռ երազանք Ա՜խ, որքա՜ն եմ լուռ երազել Գիշերներիս՝ աստղեր շողուն, Եվ արեգակ՝ մութ երկնքում ցերեկներիս... Գիտե՞ս ինչ է՝ քայլել մթնում առանց ճրագ, առանց հենակ. Անհառաչանք... Գիտե՞ս ինչ է՝ բոցերի մեջ սիրո այրվել, մոխիր դառնալ, հետո ժպտալ Անհոգ, խաղաղ... Դու չգիտե՛ս, Ա՜խ չգիտես, Քանզի վաղուց դու լողում ես Երջանկության անափ ծովում. Դու չգիտե՛ս, Դու չես լսո՛ւմ Այրվող սրտիս աղաղակը... Ավա՜ղ, վաղո՜ւց հեռացել ես... Միայնության անապատում Շուրջս անծի՜ր, լուռ անապատ... Դեգերում եմ աննպատակ ու չգիտեմ Ո՞ւր է կորել օվազիսը երազներիս: Իսկ գլխիս մեջ՝ շռնդալից բյուր ձայների խառնաշփոթ... Հայացքս հառած հորիզոնին անհայտության, Մնացել եմ շվար, մոլոր... Լոկ քայլերս հոգնած, անզոր Զուր փորձում են Ազատել ինձ անապատի այս թակարդից... Որքա՜ն լուռ է անապատը, Որքա՜ն խուլ է անապատը, Որքա՜ն դաժան... -Անցնել է պետք... Դու և ես Դու՝ մի երազ, Ես՝ երազի թևին թառած, Դու՝ մի հեքիաթ, Ես՝ մի մանուկ Հեքիաթների պարզ աշխարհում տունս գտած... Դու՝ քնքույշ վարդ գարնանային, Ես՝ բուրմունքից նրա արբած... Դու՝ կապուտակ անամպ երկինք, Ես քո սրտից թևեր առած Դեպի երկինք ճախրող թռչնակ. Դու՝ վառ գարնան մի հրապույր, Ես՝ հմայված գարնան գերի... Դու՝ մի ճամփա կանչո՜ղ, տանո՜ղ Ես՝ մի անցորդ. Դու՝ մի աշխարհ լի հմայքով, երազանքով, Չկարդացված մի սիրավեպ. Ես՝ մի փոքրիկ, փոքրիկ ածու, Որ սիրատենչ թոթովում եմ սիրո բառեր... Դու՝ քո ճամփան վաղուց գտած, Ես՝ քո դարձին կարոտ, վհատ Դեռ լողում եմ երազներում... Ես այս գիշեր Ես այս գիշեր խենթ եմ դառել Ծով մտքերիս մոլորակում. Սերս այրող բոց է դառել, Երգս վաղո՜ւց անմիտ ու լուռ. Բոց կարոտից սիրտս այրված՝ Խենթի նման՝ Մերթ անտարբեր, Մերթ անհամբեր, Գլուխս առած ափերիս մեջ Սլանում եմ ուղիներում մութ, հոգեսպառ... Ես այս գիշեր խենթի նման Աղմկում եմ փողոցներում՝ Մութ գիշերվա գրկին փարված. Եվ երգում եմ՝ Մենությունս.. ]]> http://www.lit-bridge.com/knarakan/000198.php http://www.lit-bridge.com/knarakan/000198.php Knarakan Tue, 17 Jun 2008 12:41:12 +0330 Ռասուլ Յունան Պարսկերենից թարգմանեց էդուարդ Հախվերդյանը Գործող անձինք Պառավ Ֆարհադ Փուչիկ վաճառող Բեմը զբաոսայգի է։ Մի պառավ ծաղկազարդ չադրայով և սպիտակ գլխաշորով, տխուր-տրտում և սպասման մեջ նստել է նստարանին։ ՊԱՌԱՎ- (Բեմով անցնող աներևույթ տղամարդուց հարցնում է)։ Ներեցե՛ք պարոն, ժամը քանի՞սն է։ (Աներևույթ մարդը կանգնում և պատասխանում է)։ ՊԱՌԱՎ- Ասացիք յո՞թը։ Անչափ շնորհակալ եմ։ Թող Աստված քեզ զարդարի ծերությամբ։ (Անտեսանելի մարդը դուրս է գալիս բեմից)։ Ի՞նչ ասացի՝ զարդարի ծերությա՞մբ։ Ծերանա, որ ի՞նչ լինի։ Մենակությունից կփտի։ Թող Աստված քեզ ջահել տանի, որ պատվով այս աշխարհից հեռանաս։ (Զգում է, որ անտեսանելի մարդը վերադարձել և նայում է իրեն)։ Ներեցեք, ինքս ինձ հետ էի խոսում։ (Ինքն իրեն)։ Ինչո՞ւ քանի դեռ երիտասարդ էիր չմեռար, որ այս օրը չընկնեիր։ (Անտեսանելի մարդը հեռացել է)։ Չգիտեմ բոլորը ինչո՞ւ են ուզում ծերանալ։ Կարծես մենք կերանք, ու նրանք ետ են մնացել։ Լռություն։ (Վեր է կենում, նայում է չորս բոլորը, հետո վերադառնում ու նստում է իր տեղը։ Անտեսանելի մի կին գալիս ու նստում է նրա դիմացը։ ժպիտներ են փոխանակում)։ ՊԱՌԱՎ-(Քիչ անց)։ Կարծես այսօր չի ուզում գալ։ Այնքան նայեցի ճանապարհին՝ աչքերս սպիտակեցին։ (Անտեսանելի կինը մխիթարում է)։ ՊԱՌԱՎ- Վերջապես կգա՞, իսկ ե՞րբ։ Մենք նման բախտ չունենք քույրիկ ջան... Երբեք չէի մտածում, որ մի օր պիտի նստեմ ու սպասեմ, առհասարակ մոռացել էի։ (Անտեսանելի կինը նրան ուղղորդում է)։ ՊԱՌԱՎ-Ասում ես, եթե չի գալիս ե՞ս գնամ նրա ետևից։ Կարծում ես այդ մասին չե՞մ մտածել։ Աստված վկա՝ որոշել եմ այդ բանը անել, բայց ինչպե՞ս, չգիտեմ, ախր գիտես, ես չգիտեմ, թե նա որտեղ է, ոչ մի նշան նրանից չունեմ։ (Անտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Ասում ես նա ո՞վ է, որին այդքան սիրում եմ, քանի՞ տարեկան է։ Ասացի, որ նրան ստույգ չեմ ճանաչում։ Նրա տարիքից էլ անտեղյակ եմ։ (նտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Անունը ի՞նչ է։ Պարզ չի՞ անունը՝ հոգեառ է, այսինքն՝ մահ։ (Անտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Չէ՛, ջանս, բարեկամ չի, դու առհասարակ կարծես էս այգում չես գտնվում։ Մահը հո բարեկամական չի լինում...Մի՞թե դու չգիտես, թե ես ու՞մ եմ սպասում։ (Անտեսանելի կինը պատասխանում է)։ ՊԱՌԱՎ- Ո՞չ, դե հենց սկզբից ասեիր։ Ջանի՛կս, ես այստեղ նստել եմ, որ մահը գա ու հոգիս առնի։ (Անտեսանելի կինը հեգնանքով հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Ինչու նրան տանը չեմ սպասու՞մ։ Շատ պարզ է, որովհետև իմ տունը այնքան նեղ ու մութն է, որ մահը կսարսափի ներս մտնել։ Փողոցի ծայրն էլ, որ նստում եմ, չի լինում։ Բոլորը հարցնում են, ինչի՞ համար ես ամեն օր այստեղ նստում։ Ի՞նչ ասեմ, ասեմ էստեղ նստում եմ, որ մահը գա ու իմ հոգին ազատի։ Բացի այդ փողոցի կանայք շատ բամբասկոտ են. մարդու ետևից ինչեր ասես, որ չեն ասում. ասում են՝ պառավը գժվելա...Բայց էստեղ հանգիստ եմ, որովհետև էստեղ բոլորը անցորդներ են և ինձ հետ գործ չունեն։ (Անտեսանելի կինը զարմանում է)։ ՊԱՌԱՎ- Մի՛ զարմացիր, գիժ չեմ, միայն կյանքից եմ կշտացել... Դու ոնց որ էս կողմերից չես, էդպես չի՞։ (նտեսանելի կինը պատասխանում է)։ ՊԱՌԱՎ- Ենթադրում էի, որովհետև այստեղ բոլորը ինձ ճանաչում են, բոլորն էլ գիտեն, թե ինչի համար եմ էստեղ գալիս, ոչ ոք էլ չի զարմանում... Ուրեմն նո՞ր եք եկել այս թաղը, ձեր անունն էլ չասացիք... (Անտեսանելի կինը պատասխանում է)։ ՊԱՌԱՎ- Ուրեմն, երկու- երեք շաբա՞թ է, որ եկել եք այս կողմերը։ Բարով եք եկել։ Հա, իսկապես անունդ էլ սիրուն անուն է՝ տիկին Թալաթ։ Իմ անունն էլ Օսմաթ է։ Ինձ կուզիկ Օսմաթ էլ են ասում, ինչու՝ չգիտեմ։ 0՜ֆ, մարդ չգիտի՝ ինչ անի էս մարդկանց ձեռքից... (Անտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Ինչու եմ ուզում մեռնե՞լ, որովհետև հիմա միայն մեռնելու համար եմ պիտանի։ Հայհայս գնացել ու վայվայս է մնացել, բացի այդ շատ մենակ եմ... երանի իմանայիր, մենակությունը շա՜տ-շա՜տ դժվար է... Հաջիին ասել էի, որ ինձնից առաջ չմեռնի. ես մենության համբերությունը չունեմ,բայց բարեպաշտը մեռավ ու ինձ մենակ թողեց...Կներեք։ (Պառավը նկատում է անտեսանելի էսմայիլին)։ ՊԱՌԱՎ- ( Զարմացած)։էսմայիլ, ի՞նչ է եղել, քոռանամ ես, ինչու՞ ես լալիս, երեխանե՞րն են ծեծել ձեռքները չորանա... ՊԱՌԱՎ- Կինդ է մահացե՞լ, մի՛ լացիր մատաղ լինեմ քեզ...Ո՞նց մահացավ։ (էսմայիլը պատասխանում է)։ ՊԱՌԱՎ- Մայրիկը նրան ավլե՞ց ու դե՞ն նետեց... ա՜խ անզգամ։ (Դիմում է անտեսանելի կնոջը)։ Խեղճը ցնորված է։ Ամբողջ ուրախությունը մի սարդ էր, որ իրենց նկուղի մի անկյունում ոստայն էր հյուսել...էսմայիլը նրան շատ էր սիրում, իբր ամուսնացել էր նրա հետ։ (Դիմելով էսմայիլին)։ ՊԱՌԱՎ- Ոչինչ, քեզ մատաղ, մի ուրիշ կին քեզ կառնեմ, մի ճարպիկ ու սրճագույն սարդ։ (էսմայիլը ընդառաջում է)։ ՊԱՌԱՎ- Սիրուն լինի՞, աչքիս վրա, սիրուն կլինի...կաշխատեմ։ Դե, էլ մի՛ արտասվիր, գնա. ես կհոգամ քո մասին։ (էսմայիլը դուրս է գալիս բեմից)։ ՊԱՌԱՎ- Ի՜նչ ժամանակներ են, մարդ զարմանում է։ էս մահն էլ բոլորի ետևից գնում է, բացի իմ... Կարծես մի սարդից էլ ավելի նվաստ եմ։ (Ուզում է լացել)։ (Անտեսանելի կինը նրան հորդորում ու խրատում է) ։ ՊԱՌԱՎ- Խրատն անօգուտ է։ Դու էլ իմ տեղը լինեիր՝ կհուսահատվեիր։ Առավոտյան, որ արթնանում եմ, չգիտեմ ինչի համար եմ արթնացել, գիշերն էլ չգիտեմ՝ ինչի համար եմ քնում...Սիրտս ինչո՞վ ուրախացնեմ։ (Անտեսանելի կինը նորից է հորդորում)։ ՊԱՌԱՎ- Ո՞նց ինքս ինձ զբաղեցնեմ, ինչո՞վ։ Ախր մինչև երբ բակի ծառի հետ զրուցեմ. էդ խեղճը հո լեզու չունի։ Եթե լեզու ունենար, էլի մի բան էր, և հետո ինձ թվում է՝ նա չորանում է, որովհետև թարմության ոչ մի նշան չի ցուցաբերում։ Նազին էլ նրա պես է, ինչ ասեմ-չասեմ միայն միաո, միաո է անում։ Ախր միաո, միաոն էլ եղավ խոսք... էլի իմ հաջու դարդը տանեմ, էլի, երբ ցերեկները խոսում եմ լուսանկարի հետ, գիշերները երազիս մեջ պատասխանում է։ Հենց էս մի քանի գիշեր առաջ էր՝ ասաց, որ դեռ սիրում է ինձ և հետո էլ ասաց, որ լավ ես պահպանվել, աշխատիր իզուր տեղը չտառապել, ափսոս է, գեղեցկությունդ կկորցնես։ (Անտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Հարցնում եք երեխաներ ունե՞մ, թե՝ ոչ։ Ինչու չէ, ունեմ՝ մի տղա և մի աղջիկ ունեմ, բայց ինչ օգուտ, եթե մարդու ձեռքի ձեռնափայտը չլինեն, էլ ինչո՞վ են պիտանի...Տղայիս չեմ տեսնում, միայն տարին մեկ անգամ զանգահարում է, այն էլ, երբ նոր տարի է գալիս։ (Անտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Որտե՞ղ է։ Արտասահման։ Գնացել է Թուրքիա, մի արտասահմանցի կին էլ առել ու նրա հետ անգլերեն է խոսում։ Անունն էլ, սպասիր ասեմ ինչ էր... ինչե՞ր...Ջու... Ջու... Մելյա... Լյա...։ Լեզուս չի պտտվում։ Ես նրան ասում եմ Ջամիլա։ էնպես է իրեն երևակայում... Տնաշենը կարծում է՝ երկնքից է ընկել։ էդ ցից-ցից մազերով էնպես է քայլում, կարծես մարդ արարած չլինի։ Ինձ փոխանակ մայրիկ ասի, ասում է մադր։ Գերմանիան որտե՞ղ է։ (Անտեսանելի կինը պատասխանում է)։ ՊԱՌԱՎ- Քաղաք է Թուրքիայու՞մ, հա՛, էնտեղից է։ էնպես է խունջիկ-մունջիկ գալիս ու ձևեր թափում, որ էլ ասելու չի... Կներեք։ (Անտեսանելի տիկին Նարգեսն ու աղջիկը անցնում են բեմի միջով)։ ՊԱՌԱՎ- Բարև, տիկին Նարգես, ինչպե՞ս եք։ (Դիմելով նրա աղջկան)։ Դու՞ ոնց ես, աղջի՛կս։ (Տիկին Նարգեսը և աղջիկը պատասխանում և հարցնում են նրա որպիսությունը)։ ՊԱՌԱՎ- Փառք Աստծո, լավ եմ... Հա, տիկին Նարգես թող Աստված ոչ մեկին ցավ չպատճառի, ի՞նչ է եղել, ինչո՞ւ ես սև հագել։ (Տիկին Նարգեսը պատասխանում է)։ ՊԱՌԱՎ- Մոհամմե՞դը...էն, որ շատ խառն էր...Խեղճ տղա...Չեմ հավատում։ (Լալիս է)։ Ախր ինչու՞... (Տիկին Նարգեսը պատասխանում է)։ ՊԱՌԱՎ- Մեքենան է խփե՞լ։ Վարորդը ինչ է կու՞յր էր, չէ՞ր ւոենում։ (Տիկին Նարգեսը բացատրում է)։ ՊԱՌԱՎ- Հարբած է եղե՞լ։ Չոռ ու ցավ իրեն, թող լավ օր չտեսնի։ Կներեք տիկին Նարգես. ես տեղյակ չէի...Թող ձեր վերջին տխրությունը լինի...(Տիկին Նարգեսը ցտեսություն է անում)։ ՊԱՌԱՎ- Աստված քեզ պահապան, գնաս բարով։ (Դիմելով անտեսանելի կնոջը)։ Ախ այս մահի ձեռքից, ում ետևից, որ պիտի գնա՝ չի գնում, գնում է նրա ետևից, ով չի ուզում մեռնել։ Մի քանի օր առաջ էլ, իբր գալիս էր իմ ետևից, բայց ոնց որ իմ ջգրու ճանապարհը շեղեց ու գնաց հարևանի մոտ։ Անունը Ռոյա էր, շա՜տ սիրուն էր՝ ոնց որ արև։ Հա, իմ փոխարեն էդ խեղճի հոգին առավ։ (Անտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Ոնց մեռա՞վ։ էլ ո՞նց պիտի մեռներ, մյուսների պես մեռավ, էլի։ (Անտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Ինչ ձևո՞վ, չգիտեմ, ասում են՝ հոսանքն է խփել։ Մահը շատ ճարպիկ է, հետք չի թողնում։ Երանի այդ աղջկան տեսած լինեիր, նման էր իմ աղջկան. նրա նման բարձրահասակ էր, սև-սև աչքեր ուներ։ (Անտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Աղջիկս ինչ տեսք ունի՞։Համարյա ինձ է նման։ (Անտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Ի՞նչ ասեմ աղջկաս մասին,սիրտս արյուն է, քույրս։ Նա խռով է ինձ հետ, հեչ չի ուզում երեսս տեսնի։ Ասում է գեշ եմ։ Օրինակ՝ ասում է՝ աչքերդ նշաձև չեն, չգիտեմ, կամ հորի մեջ ընկած երկու մարող մոմի նման են։ Ամուսնու հարազատների ներկայությամբ ամաչում է ինձ մայրիկ ասի։ Եթե ասում էլ է, ասում է զզվանքով։ Օտարներին էլ ինձ ներկայացնում է որպես աղախին։ Հրեշը կարծես իմ կրծքի կաթը չի կերել։ Ինձ շան տեղ էլ չի դնում։ Ախր, դու ասա՝ իմ աչքերը ինչո՞վ են վատը։ (Անտեսանելի կինը նրան մխիթարում է)։ ՊԱՌԱՎ- Գիտեմ, որ գործից ընկել ու չեմ կարողանում աշխատել, մահանա է ման գալիս, թե չէ, Աստված ոչ արասցե, հո կու՞յր չեմ։ Եվ հետո հենց այս աչքերն էին,որ լուսահոգի հաջիին ինձ սիրահարեցրին։ Նա ասում էր՝ աչքերդ խումար են, քո նման կին շատ քիչ կա։ Իմ արևով եմ երդվում՝ հենց էս աչքերիս պատճառով էր, որ ինձ ուզողները մեր տան դուռը կրնկահան էին անում ու վերջապես էլ արեցին։ Խեղճ լուսահոգի հայրս էլ ստիպված եղավ մի նոր դուռ գնի։ Վերջապես, գլուխդ չցավեցնեմ, քույրս որ դու լինես ասեմ ,որ հայրս մեկը մյուսի ետևից մերժում էր ինձ ուզողներին, բայց չգիտեմ՝ ինչ եղավ, երբ հերթը հաջիին հասավ, լեզուն պապանձվեց ու չմերժեց։ Գուցե նրա համար, որ հաջին գեղեցիկ բոյ ու բուսաթ ուներ։ է՜հ, հիշատակը բարի, ոնց որ երեկ լիներ, երբ նշանդրեքի սեղան բացեցինք։ Երբեք չեմ մոռանա, որ երբ առաջին անգամ նշանադրողը ինձանից հարցրեց, որ արդյոք ցանկանում եմ նշանվել էսքանդար Վալադ Մոհամմեդ Ղամեսազի հետ, և նախքան քույրս՝ Մահմոնիրը, կասեր՝ հարսը գնացել է ծաղիկ քաղելու, ես ասացի՝ այո։ (Լսվում է երգ ու սազի և ուրախության ճիչերի ձայնը)։ ԵՐԳՈՂԻ ՁԱՅՆԸ- Վարդը դուրս ելավ բաղնիքից, Անբուլը դուրս ելավ բաղնիքից, Նայիր սիրուն բոյ ու բուսաթին, Ծաղիկը դուրս ելավ բաղնիքից։ Շնո՜րհ, շնո՜րհ, շնորհավո՜ր։ Փողոցը նեղ է՝ այո, Հարսը սիրուն է՝ այո, Ձեռք մի տվեք մազերին, Մարգարտաշար է՝ այո։ (Ձայները մարում են)։ ՊԱՌԱՎ- Գլուխներդ ցավեցրի, կներեք։ (Անտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Հաջին ինչարա՞ր էր։ Սերժանտ, էն էլ ոչ թե կոշտ ու կոպիտ էն սերժանտներից։ Շատ լավն էր, ես մինչև հիմա նրա նմանը չեմ տեսել։ Իսկապես լավն էր, և մենք լավ և ուրախ օրեր ենք ունեցել... Երանի, երբ նա մեռնում էր, ես էլ մեռնեի։ (Անտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Հա, շատ էի սիրում, հիմա որ չկա չեմ ուզում մի պահ անգամ ողջ մնամ։ (Անտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Մահից ինչու՞ պիտի վախենամ։ Մահը սարսափելի չի։ Հիմա շատ շատերը շրջանցել են մահվանը։ Աստված վկա՝ մահը ամեն ինչից լավն է։ (Անտեսանելի կինը կարծիք է հայտնում)։ ՊԱՌԱՎ- Ո՞վ է ասում մահ, այսինքն՝ որդերի մեջ թավալվել։ Ընդհանրապես այդպես չի։ Մահ նշանակում է՝ այս աշխարհից մի այլ աշխարհ գնալ։ Եթե մի փոքր տագնապ կա, դա էլ ճամփորդությունից է։ Ախր գիտես. ամեն մի ճամփորդություն իր յուրահատուկ տագնապն է ունենում... Կներեք։ (Պառավը ոտքի է կանգնում և պատասխանում է անտեսանելի պարոն Բախտիարի բարևին)։ ՊԱՌԱՎ- Աստծո բարին։ (Պարոն Բախտիարը հարցնում է նրա որպիսությունը)։ ՊԱՌԱՎ- Անչափ շնորհակալ եմ, ձեր հովանու տակ շնչում ենք։ (Պարոն Բախտիարն իր ուրախությունն է արտահայտում)։ ՊԱՌԱՎ- Դուք ողջ լինեք, մենք էլ ենք ուրախ։ (Պարոն Բախտիարն պատրաստվում է գնալ)։ ՊԱՌԱՎ- Մեր իրավունքն էլ ձեր ձեռքն է։ (Պարոն Բախտիարը դուրս է գալիս բեմից)։ (Անտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Ո՞նց ասեմ, թե նա ով է։ Մի թոշակառու... Կին էլ չունի... էստեղ, որ գալիս ու նստում եմ, նա էլ հայտնվում է։ ճիշտ որ ասեմ՝ նա ինձ այնքան էլ չի ուրախացնում։ Ախր շատ շոռ աչքա, մեկն էլ չկա, որ նրան ասի՝ ախր այ ծերուկ քո մի ոտքդ էստեղ է, մյուսը՝ էն աշխարհում. դու ինչ ես ասում։ Արհամարում ես, էլ նորից երեսից չի գնում։ Երեկ բանաստեղծությունների գիրք էր բերել ու բարձրաձայն կարդում էր, այն էլ սիրո բանաստեղծություններ, որ գոնե ես ձայնը լսեմ, բայց ես էլ ինձ խուլ ձևացրի...Իսկապես լավ էր կարդում, բայց ես ականջ չդրի, գիտե՞ս ինչու, որովհետև ինքը ինձ դուր չի գալիս և որոշել եմ, եթե մի անգամ էլ ինձ խանգարի. զանգեմ տղայիս, գա հերն անիծի։ Ախր, գիտես մի քիչ էլ ծերացել եմ... Մի խոսքով նա ինձ համար սիրո երգ է երգում, իսկ ես մահվան համար։ Շատ ծիծաղելի է, չէ՞։ (Անտեսանելի կինը հաստատում է)։ ՊԱՌԱՎ- Այո՞, ի՞նչ այո։ Մի բան էր ասացի, երբեք էլ այդպես չի։ (Անտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Ինչու իրար հետ չենք ամուսնանու՞մ։ Դե ասացի էլի՝ նա ինձ դուր չի գալիս, որովհետև քաղցկեղ ունի։ (Անտեսանելի կինը կատակում է նրա հետ)։ ՊԱՌԱՎ- Ի՞նչ, ասում ես ես այնքա՞ն էլ թոշնած ու հուսալքված չեմ։ Չէ, Աստված վկա, սիրտս մեռելա, միայն ուզում եմ ձևացնեմ, որ ողջ եմ։ (Անտեսանելի կինը հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Ախր գիտես, կյանքը ինձ համար այլևս կորցրել է իր իմաստը։ (Անտեսանելի կինը ապսպրում է)։ ՊԱՌԱՎ- Ինձ համար դժվար է կյանքին իմաստ հաղորդել։ Սիրելը կարող է կյանքին իմաստ տալ, իսկ ես այլևս չեմ կարող մեկին կամ ինչ-որ բան սիրել, այսինքն՝ այնքան եմ մենակ մնացել, որ սիրելը մոռացել եմ։ (Անտեսանելի կինը ցանկանում է համոզել)։ ՊԱՌԱՎ- Ընդունում եմ՝ կյանքը քաղցր է, բայց քաղցրությունը այն ժամանակ է իմաստավորվում, երբ մարդ զգում է համը, ես այդ քաղցրությունը չեմ զգում։ Երանի իմանայիր սիրտս որքա՜ն է նեղված։ (Անտեսանելի կինը բացատրում է)։ ՊԱՌԱՎ- Գիտես ես առհասարակ չեմ սիրում անձրևը... Երբ անձրև է գալիս ես շատ եմ նեղվում, տանիքս ահավոր կաթկթում է։ (Անտեսանելի կինը ապսպրում է)։ ՊԱՌԱՎ- Չէ, այլևս ուշ է, այնքան է ավերվել, որ վերանորոգել հնարավոր չի։ Ինձ նման է կամ պիտի լրիվ ավերվի կամ էլ հենց այս վիճակով պիտի հետը յոլա գնալ։ (Անտեսանելի կինը բողոքում է)։ ՊԱՌԱՎ- Չեմ համառում, եթե հոգնել ես, կարող ես գնալ։ (Անտեսանելի կինը գնալու ընթացքում դարձյալ հորդորում է): ՊԱՌԱՎ- Մտածեմ ձեր ասածների մասի՞ն, լավ, եթե կարողանամ։ (Անտեսանելի կինը հեռանում է)։ ՊԱՌԱՎ-Գնաս բարով, մինչ տեսություն։ (Անտեսանելի կինը հեռացել է)։Իմ խոսքերի մասին մտածիր, կյանքը կքաղցրանա քեզ համար։ (Անտեսանելի կնոջ տնազը անելով)։ Կարծում է ես երեխա եմ... Դու պիտի և անձրևը և ծաղիկը և, չգիտեմ, էլ ինչեր սիրես... Տիկինը իր համար մի շքեղ տան մեջ ձեռքը ամուսնու ձեռքին ապրում է, շուրջն էլ երեխաները թռչկոտում են. էլ ինչու կյանքը պիտի վատը լինի, բնական է, որ ծաղիկներ պիտի սիրի։ Դե իհարկե, երբ օրերը մարդու հոգու հետ համահունչ են, մարդ բանաստեղծ էլ կդառնա... Ես որքա՜ն հիմար եմ, որ նրա հետ նստել եմ խոսք ու զրույցի...(Լռություն)։ Վեր կենամ գնամ տուն. այսօր էլ էդ անխիղճը չեկավ։ Առհասարակ չես հասկանում էս մահվան հետ ինչ է եղել, ոնց որ մենք մարդ չենք։ Ի՞նչ է եղել։ (Մի խումբ անտեսանելի մարդիկ արագ անցնում են բեմով։ Պառավը ոտքի է կանգնում և նրանցից հարցնում է)։ ՊԱՌԱՎ- Ի՞նչ է եղել, Ու՞ր եք շտապում։ (Ոչ ոք ուշադրություն չի դարձնում նրան)։ Հե՜յ, քեզ հետ եմ։ (Անտեսանելի մի մարդ կանգնում ու բացատրում է)։ ՊԱՌԱՎ- Մաշ Ղասեմը կաթվածահար է եղել։ Հենց նա, ով այգու ծաղիկները ջրու՞մ էր։ էդպես հանգի՞ստ... (Անտեսանելի մարդը հեռանում է)։ ՊԱՌԱՎ- (Աչքերը փայլատակում են)։Ոնց որ մահը էս շրջակայքում է։ Սիրտս վկայում էր, որ կգա...Հերթով էլ որ լիներ, արդեն հերթն իմն է։ (Նստում է նստարանին ու փակում է աչքերը)։ Հաստատ հաջին է ասել, որ գա իմ ետևից։ Աստված տա չվախենամ... (Մի երիտասարդ վազքով բեմ է մտնում)։ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ- Մայրի՜կ։ ՊԱՌԱՎ- (Վախով, բայց հաստատակամ)։ Ջա՜նա։ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ- Հայտնի՞ է , թե որտեղ ես։ Գնացի տուն, տանը չէիր, հարևանները ասացին, որ այստեղ ես։ ՊԱՌԱՎ- Եթե իմանայի, որ տուն կգաս էստեղ չէի գա։ Գիտես՝ սպասելը շատ դժվար բան է, երբ մենակ ես, էստեղ սրա նրա հետ զրուցում ես և ժամանակը չես զգում։ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ- (Շշմած)։ Մայրիկ աչքերդ ինչու՞ ես փակել։ ՊԱՌԱՎ-(Հարգանքով)։ Ուզում եմ, որ երբ հոգիս առնում ես՝ ինձանից չամաչես։ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ- Ինչ ես խոսում, ես հո հոգեառը չեմ։ ՊԱՌԱՎ- Բա ո՞վ ես։ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ- Աչքերդ բա՛ց, որ իմանաս ով եմ։ ՊԱՌԱՎ- (Վախենալով բացում է աչքերը ու ապշում է)։ Ֆարհա՜դ... տղա՜ս...ճի՞շտ եմ տեսնում։ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ- (Ուրախությամբ)։ Մայրի՜կ։ (Բեմի աջ կողմից ներս է մտնում փուչիկ վաճառողը)։ ՓՈՒՉԻԿ ՎԱՃԱՌՈՂ- Փուչի՜կ...փուչի՜կ, փուչիկ տամ... (Փուչիկ վաճառողը անտեսանելի հաճախորդներին փուչիկ է վաճառում։ Հիմա արդեն բեմը և սրահը լցվել է բազմաթիվ փուչիկներով)։ ՎԵՐՋ ]]> http://www.lit-bridge.com/epics/000194.php http://www.lit-bridge.com/epics/000194.php Epics Thu, 05 Jun 2008 20:45:21 +0330 Խորեն Արամունի Արևը բոլոր աղոթքներիս խտացած իրեղեն վկան է։ Արևը իմ ծնելության երաշխիքն է, արևի աչքերին նայել չեմ կարող։ Վաղ առավոտյան երբ նրա հերթական վերելքն էի ողջունում, ականջիս ինչ-որ ձայներ հասան։ Շրջվեցի։ Բան չկար։ Ամայության վրա փռված ստվերս հուշեց իմ ծնելությունը։ Մի քանի քայլ աջ, հետո ձախ... ինձ հետ էր։ Նստեցի։ Կարճացավ։ Պառկեցի։ Ամբողջ մարմնով ծածկեցի ստվերս։ Խղճացի, ոտքի ելա։ Նորից երկարվեց, ձգվեց մինչև անվերջություն... Քայլեցի դեպի արևը, հետևեց... Որոշեցի հանգիստ թողնել։ Ո՞ւմ էր խանգարում... Մի քանի ժամ անց նկատեցի, որ կարճացել է, համարյա իմ հասակին։ Լուսանկարեցի։ Իմ թափանցիկությունն էր, հետո փորձեցի ապրել անստվեր, ցանկացա թաղել ու սկսեցի հողը փորել, այն ինձ օգնում էր ու լուռումունջ փռվում էր փոսի մեջ, մնում էր այնքան ժամանակ ինչքան ես այնտեղ էի, հեռանալուն պես ինքը ևս հեռանում էր։ Մոտեցա մի քանի սանտիմետր փորած հողին ու ստվերս ծածկեցի հողով։ Ապարդյուն... բայց այն ինչ ինձ շատ հետաքրքրեց նրա կարճանալն էր, աստիճանաբար կարճանում էր։ Միջօրեին արդեն ոտքերիս տակ էր, կոխորտում էի, թվաց թե հասել եմ նպատակիս, ուղիղ երկու ոտքերիս տակ սեղմված ստվերս ինձ մատնեց մենության, թեթև վախի զգացում ապրեցի, քայլ վերցրի, ոտքիս տակից չփախավ։ Անտանելի շոգը մի կողմից, ամայի տարածությունն ու անել վիճակս մյուս կողմից ինձ տարան կացարան։ Կորցրածի կարոտ ապրեցի։ Սպասումի զգացումով մոտեցա սառնարանին, ըմպեիք վերցրի, զովացուցիչը թեթև հանգստություն բերեց, բայց ուշ ու միտքս կացարանիս մուտքն էր, սպասում էի, թե ու՞մ, չգիտեի։ Ճոճվող նստարանը ինձ քուն բերեց։ Քաղցր քունը երկու-֊երեք ժամ խլեց ինձանից։ Դուրս ելա թարմանալու, ստվերս ողջունեց ինձ, ընկա հետևից, երկար գնացի, ինչքան հետապնդում, այդքան ձգվում էր, դա շարունակվեց այնքան ժամանակ, մինչև երկուսով՝ ես ու ստվերս անցանք խավարի գիրկը մի նոր լուսաբաց դիմավորելու... ]]> http://www.lit-bridge.com/epics/000193.php http://www.lit-bridge.com/epics/000193.php Epics Thu, 05 Jun 2008 20:22:26 +0330 Ժիլա Մոշիրի Գրականությունը արվեստի այն տեսակն է, որ առանձնանում է տեքստային յուրահատկությամբ: Իր հազարամյակների տևողության ընթացքում, ցայժմ, գրականությունը բառերի միջոցով փոխանցել է մտքեր ու իմաստներ. իսկ երբ խոսքը գնում է տեքստի ու բառերի մասին՝ անմիջապես մեր մտապատկերում հառնում են թուղթն ու գրիչը: Անցյալում պոեզիայի, կարճ պատմվածի, երգիծանքի, վեպի և այլ կաղապարներով՝ գրականությունը անցնելով տպագրության զանազան փուլերից, գիրք դարձած՝ հասնում էր ընթերցողի ձեռքը: Սակայն տեղեկատվական նոր տեխնոլոգիաների, հատկապես ինտերնետի կայացմամբ, ներկայիս գրականությանը հասանելի է դարձել նոր ձևերով: Մեր երկիրը ևս անմասն չի մնացել հառաջադեմ այս նոր շարժումից, որով վերջին տարիներին ականատես ենք զանազան գրական կայքերի լույս աշխարհ գալուն: Դրանցից կարելի է նշել՝ «Սոխան» (խոսք), «Վալս ադաբի» (գրական վալս), «Խանեյե դասթան» (պատմվածքի տուն), «Դիբաչե» (ներածական), «Ղաբիլ» (Կայեն) և այլ անուններ, որոնց գլխավոր առանցքը գրականության ոլորտն է, և նպատակը՝ ընթերցողներին ժամանակակից ու արդիական գրականությանը ծանոթացնելու ճիգը: Վերջերս՝ գրականության բնագավառում մեկնարկած կայքերից մեկը, պարսկերեն և հայերեն լեզուներով՝ «Փոլե ադաբի»-ն (գրական կամուրջ) է, որի նշելի առանձնահատկություններից մեկը ՝ այցելուների գրական պահանջներին գոհացում տալուց բացի, պարսիկ և հայ ժամանակակից գրողներին, մասնավորաբար երիտասարդությանը հնարավորություն ընձեռնելն ու նրանց գործերը քննարկելուց հետո կայքում տեղադրելն է: Կայքը բաղկացած է հետևյալ բաժիններից. 1. Արձակ 2. Պոեզիա 3. Հոդվածներ ու գրական քննարկումներ 4. Հարցազրույց և հրապարակախոսություն: 5. Թարգմանական 6. Ուղեկիցներ (հեղինակներ - Ծ.Թ.) Կարճ պատմվածքներից, բանաստեղծություններից ու թարգմանություններից բաղկացած՝ նյութերի մեծ մասը, պատկանում է Իրանում ժամանակակից գրողի կոչում ձեռք բերած հեղինակների գրչին: Փոլե Ադաբին զուտ գրական կայք է և հավակնում է զբաղվելով միմիայն գրական հարցերով՝ ներկայացնել ժամանակակից գրականությունը: Եթե չլիներ այս հավակնությունը, ապա կստեղծվեր այն տպավորությունը, որ անտեսելով պարսիկ և հայ դասական գրականության գոհարներին, կայքը հիմնվել է լոկ ներկայացնելու ժամանակակից հեղինակներին: Սակայն հենց առաջին հայացքից ,-խոսքս վերաբերում է պարսկերեն էջին,- պարզ է դառնում, որ դա այդպես չէ: Կայքի վարկանիշը բարձրացնող մի ազդակ է իր՝ կանոնավոր կերպով թարմացվելու հանգամանքը: Այս մասին նշված է էջի ճակատին: Այսուամենայնիվ, չի նշվում նոր նյութերի լույս ընծայման թվականը: Իհարկե, եթե այցելուն շարունակաբար հետևի կայքի աշխատանքին, ապա կվերանա այս դժվարությունը: Կայքի առավելություններից կարելի է նշել բոլոր բաժիններում (արձակ, բանաստեղծություն, թարգմանություն և այլն) գրավոր կարծիք թողնելու հնարավորությունը: Այս հանգամանքը այցելուին ավելի ակտիվ ու մասնակից դարձնելուց բացի՝ պատեհություն է ընձեռնում նաև կապի մեջ լինել կայքի պատասխանատուների հետ: Կայքի մի այլ դրվատելի երևույթներից մեկն էլ այն է, որ ներկայացնում է հեղինակներին: «Համսաֆարան» (ուղեկիցներ (բաժնում տրվում է հեղինակի կենսագրությունը լուսանկարի հետ, որի արդյունքում կայքի թողարկման մեջ մասնակցություն ունեցող հեղինակների համար առիթ է ճանաչել մեկը մյուսին: Խմբագրականի մեջ, հիմնադիրները այսպես են նշում կայքի ստեղծման նպատակը. ««Փոլե Ադաբին» կամուրջ է ձգված՝ ազգերի, հակապես Իրանի և Հայաստանի ժողովրդների գրականության անդաստանում: Մեր ճիգն է ներկայացնել պարսիկ և հայ գրողների երկերը իրենց բոլոր ժանրերով: Գրական փոքրիկ, բայց ստեղծարար մի շրջան հիմնելու՝ այս ճիգը դժվար թե արդյունավորվի, եթե չլինի գրականությամբ զբաղվող անհատների, ի մասնավորի երիտասարդության գործոն մասնակցությունը: Մի շրջան, որի մեջ յուրաքանչյուրս, հեռու ցեղային, ազգային, կրոնական և քաղաքական մեր պատկանելությունից ու հայացքներից, ավելի «բաց աչքերով» նայենք կյանքին ու ավելի լավ ընկալենք արվեստի առաքելությունը, որը Տոլստոյի ասելով՝ գոյավորում է մարդկային եղբայրական միասնությունը»: «Փոլե Ադաբին», իր գոյության ութ ամիսների ընթացքին, հաջողել է իրագործել այս նպատակը և գրականության ու արվեստով հետաքրքրվող այցելուների համար դարձել հաճելի անկյուն: Նրանք հնարավորություն ունեն ուղարկելով իրենց երկերը՝ մասնակից դառնալ կայքին: Տեղին է նշել նաև, որ յուրաքանչյուր երկի թեմային համահունչ, խնամքով ընտրված ու տեղադրված ներդաշնակ նկարները մի առանձին հմայք են պարգևում կայքին: Պարսկերեն էջում, բացի «Հարցազրույց և հրապարակախոսություն» մասից, բոլոր նկարները սև ու սպիտակ են ու ընտրված են աշխարհի լավագույն լուսանկարիչների գործերի միջից: Ներկայիս, առկա կայքերի ու բլագների (համացանցային անհատական էջ) կարևորագույն առաջադրանքներից մեկը կայանում է արտագաղթած գրողների, և ներքին գրողների ու ընթերցողների միջև կապ ստեղծելու հանգամանքը, որով կրճատվում է «տարագիր» ու հայրենի գրականության միջև ընկած անջրպետը: «Փոլե Ադաբին» հաջողել է նաև այս հարցում. սերտ կապ է ստեղծվել Իրանի, Հայաստանի, ԱՄՆ-ի, Սիրիայի, Լիբանանի, Կանադայի և... պարսիկ և հայ գրողների ու բանաստեղծների միջև: «Փոլե ադաբին ունի անչափ պարզ և մատչելի ձևավորում (դիզայն), որը ցանկացած գրական կայքի համար նշանակալից առանձնահատկություն է: Կայքի դրական կողմերից մեկը արագ ու դյուրին հասանելիությունն է, այդուամենայնիվ, թերություն կարելի է համարել նման մեծ ծավալով կայքերի համար անհրաժեշտ՝ «որոնումի» (search)-ի հնարավորության պակասը (շուտով կվերանա այս թերությունը - Խմբ.): Իրականում, «Փոլե ադաբին» ճգնում է ասպարեզ շնորհել այն գրողներին, որոնք ցանկանում են հեռու առօրեական բարդություններից ու տպագրության դժվարություններից, իրենց գործերը ընթերցողին հրամցնելու առիթը ունենալ: Վերջում ավելացնենք նաև, որ այս կայքէջը, իրոք, կարող է հնարավորություն ընձեռնել, քաջալերել ու մրցակցության հրավիրել այն երիտասարդ գրողներին, որոնք այլևայլ խանգարիչ պատճառներով՝ մատնվում են հուսահատության կամ չեն կարողանում հանրությանը ներկայացնել իրենց ստեղծագործությունները: Պարսկերենից թարգմանեց՝ Կ.Տ.Հ. ]]> http://www.lit-bridge.com/essays/000192.php http://www.lit-bridge.com/essays/000192.php Essays Wed, 04 Jun 2008 09:14:37 +0330 Հասմիկ Սարիբեկյանը Իսահակյան Ավետիք Սահակի (1875, Ալեքսանդրապոլ-1957, Երևան), բանաստեղծ, արձակագիր, հասարակական գործիչ: Հայաստանի ԳԱ ակադեմիկոս: Սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, 1893-ին ընդունվել է Լայպցիգի համալսարան՝ որպես ազատ ունկնդիր: Գրական գործունեությանը զուգնթաց, վաղ երիտասարդական տարիներից, զբաղվել է նաև քաղաքական գործունեությամբ: 1895-ին վերադառնալով Լայպցիգից՝ ընդգրկվել է նորաստեղծ ՀՀԴ կուսակցության Ալեքսանդրապոլի կոմիտեի մեջ, մասնակցել Ալեքսանդրապոլից Արեւմտյան Հայաստան ուղարկվող զինյալ խմբերի ստեղծմանը, զենք և դրամական միջոցների հայթհայթման գործին: 1896-ին ձերբակալվել է և մեկ տարի արգելափակվել Երևանի բերդում: Բանտից դուր գալուց հետո տպագրել է "Երգեր և վերքեր» բանաստեղծությունների իր առաջին գիրքը (1897), սակայն շուտով կրկին ձեռբակալվել է և, որպես ցարական միապետության դեմ պայքարող "Ընդհատակյա հեղափոխական կազմակերպոււթյունների» անդամ, աքսորվել Օդեսա: 1897-ին մեկնել է արտասահման, Ցյուրիխի համալսարանում ունկդրել գրականության և փիլիսոփայության պատմություն: 1902-ին վերադարձել է հայրենիք, ապա հաստատվել Թիֆլիսում: 1899-1906-ին ստեղծել է «Հայդուկի երգեր» բանաստեղծությունների շարքը, որը դարձավ հայ ֆիդայական պայքարի անդրանիկ արտահայտությունը հայ դասական պոեզիայի մեջ: 1908-ի դեկտեմբերին, ի թիվս 158 հայ առաջադեմ մտավորականների, Իսահակյանը ձերբակալվել է «դաշնակցության գործով» և կես տարի Թիֆլիսի Մետեխի բանտում մնալուց հետո (ինչպես և Հ. Թումանյանը), խոշոր գրավականով ազատվել կալանքից: Կովկասում մնալը այլևս անհնար էր, և 1911-ին Իսահակյանը տարագվել է: Բնավ չհավատալով երիտթուրքերի խոստումներին Արեւմտյան Հայաստանի ինքնավարության վերաբերյալ և ենթադրելով, որ Հայաստանին սպառնացող պանթուրքական վտանգը կարող է կանխել Թուրքիայի հովանավոր կայսերական Գերմանիան, Իսահակյանը մեկնել է Բեռլին և մի շարք գերմանական մտավորականների հետ մասնակցել Գերմանա-հայկական ընկերության ստեղծմանը՝ միաժամանակ խմբագրելով ընկերության «Մեսրոբ» պարբերական հանդեսը: Սկսված առաջին համաշխարհային պատերազմը և Մեծ եղեռնը հաստատեցին Իսահակյանի ամենամռայլ կանխատեսումները երիտթուրքերի հայաջինջ քաղաքականության վերաբերյալ: Պատերազմից և եղեռնից հետո Իսահակյանը արտացոլել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրն ու նրա հերոսական ազատամարտը: Բանաստեղծը ձեռամուխ է եղել հայերի ցեղասպանության մեղադրականի՝ «Սպիտակ գրքի» ստեղծմանը, որի մի զգալի հատվածը տեղ է գտել 1915-22-ի «Հիշատակարան» գրառումներով: Այդ ժամանակահատվածում Իսահակյանը հիմնականում հանդես է եկել հրապարակախոսական հոդվածներով, որոնց բովանդականությունը Հայկական հարցն էր, Հայաստանի վերամիավորման խնդիրը, հայկական պետականության վերականգնումը: Եղեռնի ծանր պատկերներով են հագեցած նրա «Ձյունն է եկել ծածկել հիմա...», «Հայաստանին», «Ահա նորեն գարուն եկավ» բանաստեղծությունները: XIX դ. վերջի և XX դ. սկզբի հայ քաղաքական կյանքի, Հայկակական հարցի յուրահատուկ համայնապատկերը պիտի դառնար Իսահակյանի «Ուստա Կարոն» մեծածավալ վեպը, որը մշտապես ուղեկցեց գրողին ստեղծագործական կյանքում և, ավաղ, մնաց անավարտ: «Ուստա Կարոն» կավարտվի այն օրը, երբ լուծվի հայկական հարցը»,-ասել է Վարպետը: Իսահակյանը այդպես էլ չկարողացավ համակերպվել Հայաստանի մասնատման գաղափարին. «...մեռնեի Սևանը ցամաքած չտեսնեի, ապրեի Արարատը մերը տեսնեի...»,-- սրտի խոր կսկիծով ու ցավով կրկնում էր նա և հավատում, որ կգա ժամանակը, երբ հայ ժողովուրդը դարձյալ իր հացը կվաստակի հարազատ եզերքում: 1926 Իսահակյանը այցելեց Խորհրդային Հայաստան։ Այստեղ նա հրատարակեց նոր բանաստեղծությունների հավաքածու եւ մի շարք պատմվածքներ (օրինակ՝ «Համբերության չիբուխը» 1928)։ Վերադարձավ արտասահման 1930թ եւ ապրեց այնտեղ մինչ 1936թ՝ հանդես գալով որպես Խորհրդային Միության կողմնակից։ 1936 բանաստեղծը վերջնականապես վերադարձավ հայրենիք։ Ստացել է ԽՍՀՄ Պետական Մրցանակ 1946թ, 1946-57թթ Հայաստանի գրողների միության նախագահ է։ Մահացել է 1957թ հոկտեմբերի 17-ին՝ Երեւանում։ «»«»«» Թաթիկներըդ լուսեղեն -- Լույս-թըռչնիկներ դրախտի. Ճաճաչներով ոսկեղեն Բույն կհյուսեն նոր բախտի։ Զմրուխտ թասով գինի ես, Բույրըդ աշխարք է առել. Շուրթըս դիպավ շրթունքիդ Աշխարքիս տերն եմ դառել։ Մազերըդ մեղմ փայելով՝ Ինքս ինձեն հեռացա, Աչերիդ մէջ նայելով՝ Ողջ տիեզերք մոռացա... * * * Օտա՜ր, ամայի՜ ճամփեքի վրա Իմ քարավանըս մեղմ կըղողանջե. Կանգնի՛ր, քարավանս, ինձի կըթվա, Թե հայրենիքես ինձ մարդ կըկանչե: Բայց լուռ է շուրջըս ու շըշուկ չըկա Արևա՛ռ, անդո՛րր այս անապատում. Ա՜խ, հայրենիքըս ինձ խորթ է հիմա, Ու քնքուշ սերըս ուրիշի գրկում: Կընոջ համբույրին է՛լ չեմ հավատա, Շուտ կըմոռանա նա վառ արցունքներ. Շարժվի՛ր, քարավանս, ինձ ո՞վ ձայն կըտա, իտցի՛ր, լուսնի տակ չըկա ուխտ ևսեր: Գընա՛, քարավանս, ինձ հետդ քա՜շ տուր Օտար, ամայի ճամփեքի վրա. Ուրտեղ կհոգնիս` գըլուխըս վար դիր Ժեռ-քարերի մեջ, փըշերի վըրա... ՄԱՅՐԻԿԻՍ Հայրենիքես հեռացել եմ, Խեղճ պանդուխտ եմ , տուն չունիմ, Ազիզ մորես բաժանվել եմ, Տըխուր-տըրտում, քուն չունիմ: Սարեն կուգաք, նախշուն հավքե՛ր, Ա՜խ, իմ մորս տեսել չե՞ք. Ծովեն կուգաք, մարմանդ հովե՜ր, Ախըր բարև բերել չե՞ք: Հավք ու հովեր եկան կըշտիս, Անձեն դիպան ու անցան. Պապակ-սրտիս, փափագ-սրտիս Անխոս դիպան ու անցա՜ն: Ա՜խ, քո տեսքին, անուշ լեզվին Կարոտցել եմ, մայրի՛կ ջան. Երնե՜կ, երնե՜կ, երազ լինիմ, Թըռնիմ մոտըդ, մայրի՜կ ջան: Երբ քունըդ գա, լուռ գիշերով Հոգիդ գըրկեմ, համբույր տամ. Սըրտիդ կըպնիմ վառ կարոտով, Լա՛մ ու խընդա՛մ, մայրի՜կ ջան... * * * Մեկը չեղավ, որ իմանար վշտերս, Քնքուշ ձեռքով դարման աներ վերքերիս. Մեկը չեղավ, որ գուրգուրեր վարդերս, Անուշ բույր տար, վարդի գույն տար երգերիս: Կյանքս կտամ սրտից բխած համբույրին, Ա՜խ, թէ մեկը ինձ հասկանա՜ր ու սիրե՜ր: Ի՞նչ կա երկրում և՛ սրբազան, և՛ անգին, Քան թէ զոհվել, քան թէ լինել անձնվեր: Բայց ես կյանքում շա՛տ սիրեցի ու լացի, -- Մեկը չեղավ, որ ամոքեր վշտերս, Սիրող սրտի ծարավ, ծարավ մնացի, Մեկը չեղավ, որ գուրգուրեր վարդերս... ՄՈՐ ՍԻՐՏԸ (հայկական ավանդավեպ) Կա հինավուրց մի զրույց, Թե մի տղա, Միամորիկ, Սիրում էր մի աղջկա: Աղջիկն ասավ. «Ինձ բնավ Դու չես սիրում, Թե չէ գնա՛, Գնա՛ մորըդ սի՛րտը բեր»: Տղան մոլոր, գլխիկոր Քայլ առավ, Լացեց, լացեց, Աղջկա մոտ ետ դառավ: Երբ նա տեսավ, զայրացավ. -- Է՛լ չերևաս Շեմքիս, ասավ, Մինչև սիրտը չըբերես: Տղան գնաց և որսաց Սարի այծյամ, Սիրտը հանեց, Բերեց տվեց աղջկան: Երբ նա տեսավ, զայրացավ. -- Կորի՛ր աչքես, Թե հարազատ Մորըդ սիրտը չըբերես: Տղան գնաց` մորն սպանեց, Երբ վազ կըտար Սիրտը` ձեռքին, Ոտքը սահեց, ընկավ վար: Եվ սիրտը մոր ասավ տխուր, Լացակումած. -- Վա՜յ, խեղճ տղաս, Ոչ մի տեղըդ չըցավա՞ց... * * * Քու՛յր իմ նազելի, նայիր քո դիմաց՝ Վիրավոր, ավեր սիրտս եմ բացել. Ա՜խ, նըվիրական ինձ քո գիրկը բաց Եվ գուրգուրիր ինձ, ես շա՜տ եմ լացել... Քնքուշ ձեռներով աչերըս սըրբիր, Մի՛ թող ինձ լալու -- ես շա՜տ եմ լացել, Ճակատիս մռայլ՝ մշուշը ցըրիր, Եվ գուրգուրիր ինձ, ես շա՜տ եմ լացել... Շա՛տ եմ տանջվել այս աշխարհում, Շա՛տ եմ լացել այս աշխարհում. Այն աչքերը, որ չեն լացել, Բան չեն տեսել այս աշխարհում: * * * Սիրեցի, յարս տարան. Յարա տըվին ու տարան -- Էս ի՞նչ զուլում աշխարհ է, Սիրտըս պոկեցին, տարան: Ցավըս խորն է, ճար չըկա, Ճար չըկա, ճար անող չըկա, -- Էս ի՞նչ զուլում աշխարհ է, Սրտացավ ընկեր չըկա: Լա՛վ օրերս գնացի՛ն, Ափսո՛ս ասին, գնացի՛ն. -- Էս ի՞նչ զուլում աշխարհ է, Սև դարդերս մնացին... * * * Ցաված սիրտըս երգեր հյուսեց, Երգեց անուշ ու տխուր, Վիշտըս հալվեց, արցունք հոսեց, Վճիտ, ինչպես ջինջ աղբյուր: Հավքերի պես երգերս թռան, Հովերի հետ գնացին, Արցունքներըս ցողեր դառան, Վարդի ծոցում շողացին: Անցան օրեր -- եկավ մահը, Սառ հողի տակ քուն մտա. Իմ արցունքով շաղաղ վարդը Շվաք ձգեց իմ վրա: Հովերն եկան, շիրմիս վրա Տխուր երգեր երգեցին, -- Ա՜խ, իմ անուշ, իմ վաղուցվա Հյուսաց երգերս երգեցին... Ալեքսանդրապոլ, 1891 ԱՎԵՏԻՔ ԻՍԱՀԱԿՅԱՆԻ ՄԱՍԻՆ ԱՍԵԼ ԵՆ *** Քո երգերն իրենց ինքնուրույն ու պատկերավոր գեղեցկությամբ անզուգական տեղ են բռնում: Վ. ՏԵՐՅԱՆ *** Ավետիք Իսահակյանը խորացրեց և ծավալեց ժողովրդական երգի կուլտուրան` թե' իբրև արտաքին ձև, և թե' իբրև, մանավանդ, բովանդակություն: Դ. ԴԵՄԻՐՃՅԱՆ *** Իսահակյանը մեծ է և սիրելի նրանով, որ ոչ միայն կարեկցաբար լացել է և մարգարեաբար անիծել, այլև հնչեցրել է եղբայրության և ազատության զանգը, տառապյալ մարդկությանը կոչ է արել դուրս գալ բռնակալների դեմ: Ե. ՉԱՐԵՆՑ *** Իսահակյանն առաջնակարգ բանաստեղծ է, թերևս հիմա չկա այդպիսի առաջնակարգ ու պայծառ տաղանդ ամբողջ Եվրոպայում: ԱԼ. ԲԼՈԿ *** Իսահակյանի պոեզիան մինչև հիմա անհայտ էր ինձ համար և մեծ հայտնություն եղավ ինձ համար: Նա մեկն է այժմ աշխարհում կենդանի մեծագույն բանաստեղծներից, և ինձ վրա մեծ տպավորություն գործեցին նրա տաղանդի խորությունն ու ուժը: Ս. ԲԱՐՈՒԱ *** Ես շատ ուրախ եմ և հպարտ, որ պատիվ ունեմ թարգմանելու Ավետիք Իսահակյանի երկերը չինարեն: Մենք շատ սիրեցինք նրա` մեզ հարազատ պոեզիան և այն մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում չին ընթերցողների համար: ԳԵ- ԲԱՈ- ՑՅՈՒԱՆ *** Ավետիք Իսահակյանը մեծ գրող է միջազգային առումով և գերազանցորեն մարդկային, իսկ իր գործը` «Աբու Լալա Մահարին» անժխտելիորեն անզուգական գլուխգործոց: Առաջին իսկ օրերից համակվեցի նրա զգացումների խորությամբ: Անվերապահորեն ու լիակատար հիացած եմ Ավ. Իսահակյանի գործով, իսկ նրա անձը ինձ համար շողշողուն մտքի, ոգու և պայծառ լույսի ու ջերմության փարոս է: Կյանքիս ամենաերջանիկ պահը պիտի համարեի, եթե հնարավորություն ընծայվեր ինձ այցելելու մեծ գրողին: Խ. ԷԼ ԱՍԱԴԻ *** Բանաստեղծը ընդհանրապես միշտ գերում է, սակայն Իսահակյանի մտքերի նրբությունն ու խորությունը ցնցում է մարդու: Խ. ԴՈ ՍՈՍԱ *** Վիթխարի է Իսահակյանը, դժվար է ընդգրկել նրա մեծությունը, նա պոեզիայի հսկաներից է, նորագույն հայ գրականության Արարատը: Ա. ԴԻՄՇԻՑ *** Իսահակյանը պատկանում է այն բանաստեղծների դասին, որոնք հազվադեպ են ծնվում: Համոզված եմ, որ նա կապրի դարեր ու դարեր: Ի. ԷՐԵՆԲՈՒՐԳ *** ... Համաշխարհային պոեզիան անիմաստ կլիներ առանց Ավետիք Իսահակյանի: Ա. ԴԵՅՉԻ *** Իսահակյանի ֆիզիկական մահով Հայաստանը կորցրեց հայրենիքի հորը, համաշխարհային պոեզիան` շողշողուն բանաստեղծին: ԳԱՄՍԱԽՈՒՐԴԻԱ ]]> http://www.lit-bridge.com/essays/000191.php http://www.lit-bridge.com/essays/000191.php Essays Mon, 02 Jun 2008 06:56:13 +0330 Հեղինե Ա'Դանիել Այնտեղ Ես եմ Այնտեղ, ուր Բարև-ը ձուլվում է կարոտին, Ես կծկվում եմ, դառնում մի բուռ փոշի, վազում քո ոտքերի տակ, ձուլվում քեզ ու բարձրանում վեր: Այնտեղ, ուր ցավը քո աչքերի գույնն է դառնում, Ես ընդլայնվում եմ՝ ֆիզիակական գործող ու չգործող օրենքներով, տձևանում ու հողին հավասարվում, որդ եմ խաղում: Այնտեղ, ուր Սպասումը արյուն է դաղում` չհարցնելով ոչ մաշկի, ոչ արյան գույն, Ես խելագարվում եմ, դողում, զայրույթ դառնում անհուն երկնքում: Սպասումը, որտեղ ինչ-որ բան է ուզում ասել ու հասկացնել, այնտեղ Ես ջնջում եմ բոլոր անբասիր աղոթքները ու ապացուցում, որ ամեն դժբախտություն գալիս է լոկ Սպասում անհամ մրգից: Այնտեղ, որտեղ ցավը նույնիսկ անխուսափելի է, Ես խաչում եմ Հիսուսի խաչը, մերկացնում ցավը, քերում նրանից բխող արյունը: Այնտեղ, ուր մեղքը պարտադիր պայման է, Ես ճանկռոտում եմ բոլոր ուրախ գույները