tag:www.lit-bridge.com,2012://1 2012-05-17T13:48:33Z Movable Type 4.34-en tag:www.lit-bridge.com,2012://1.800 2012-05-17T13:37:50Z 2012-05-17T13:48:33Z

ՎԼԱԴԻՄԻՐ ՍԱՐԻՇՎԻԼԻ (1963) Ռուսերենից թարգմանեց Գիսանե Հովսեփյանը * * * Չեմ ուզում ոչ փառք, ոչ հարստություն, Չեմ ուզում ոչ թագ, ոչ կայսրություն,

Grakam ՎԼԱԴԻՄԻՐ ՍԱՐԻՇՎԻԼԻ (1963)

Ռուսերենից թարգմանեց Գիսանե Հովսեփյանը

* * * Չեմ ուզում ոչ փառք, ոչ հարստություն, Չեմ ուզում ոչ թագ, ոչ կայսրություն, Այլ որ վերջին պահիս խոտերն աշնան Բուրեն այնպես, ինչպես հիմա: Եվ որ մահը ոչ թե կանգնի ճամփիս՝ Ճախրիս մեջ տենչերս խեղդելով, Այլ որ ծեր, հոգնած հետևեմ նրան, Հրաժեշտին քեզ համբուրելով:

* * * Կլպած նարինջը հղի կնոջ ձեռքին Ռունգեր է խտղում... Ավտոբուսի կանգառ... Դու արտաշնչում ես պաղ օդը, Նայում ժամացույցի լուսազդին: Ավտոբուսի կանգառ... Մազոտ ձեռքերը զավեշտալի խաղով, ձախից՝ աջ, Թափառում են թղթե դրամներին Ու հաշվում՝ Մեկ-մեկ-մեկ-մեկ-մեկ... Դեռ այնքան էլ ուշ չէ, Բայց ինձ թվում է, մեր քնքշանքը Հալվեց այս անթով իրիկվա մեջ: ]]> ]]> tag:www.lit-bridge.com,2012://1.799 2012-05-12T08:10:44Z 2012-05-12T08:18:22Z

Կոլյա Տեր Հովհաննիսյան Նելլին աչքերը բացեց թույլ ճռճռոցի ձայնից և զգաց, որ սենյակում ինչ-որ բան այն չէ: Անորոշ տագնապով՝ նայեց շուրջը, բայց արտասովոր ոչինչ չնկատեց: Պառկած դիրքից երևում էր գրասեղանի աթոռի թիկնակին անփութորեն նետած սև գույնի երեկոյան իր շրջազգեստը, որ հիշեցնում էր երեկվա երեկույթի տհաճ վերջաբանը.

Grakam Կոլյա Տեր Հովհաննիսյան

Նելլին աչքերը բացեց թույլ ճռճռոցի ձայնից և զգաց, որ սենյակում ինչ-որ բան այն չէ: Անորոշ տագնապով՝ նայեց շուրջը, բայց արտասովոր ոչինչ չնկատեց: Պառկած դիրքից երևում էր գրասեղանի աթոռի թիկնակին անփութորեն նետած սև գույնի երեկոյան իր շրջազգեստը, որ հիշեցնում էր երեկվա երեկույթի տհաճ վերջաբանը. ի՜նչ հույսերով էր ընտրել ու հագել այդ շրջազգեստը, ինչպիսի՜ հիացական հայացքներ սևեռվեցին իր վրա, երբ Գոռի ուղեկցությամբ մտավ կարաոկեի սրահը: Բայց հետո... Չէ՛, այլևս չի հագնի այդ չարաբաստիկ շրջազգեստը... Նորից լսվեց ճռճռոցի ձայնը՝ այս անգամ ավելի բարձր. Նելլին արագ աչքի անցկացրեց անկանոն շարված գրքերով գրապահարանն ու պատից կախված ընտանեկան լուսանկարները: Ամեն բան իր տեղում էր. նայեց վար. հատակին այսուայնկողմ ընկած էին բարձրակրունկ, սև, լաքե կոշիկներն ու վանդակավոր, նույնպես սև գուլպաները. սև, անթև կրծքկալը աթոռի տակ էր: Աչքն ընկավ սենյակի անկյունում մի քանի օր առաջ տպարանից բերված ու իրար վրա շարված՝ իր հեղինակային առաջին, ծավալուն վիպակի դեռևս փակ կապոցներին: Բայց այս անգամ չզգաց այն ոգևորությունը, որ ունենում էր դրանց հայացք ձգելիս: Երեկ, երբ զուգված, զարդարված՝ պատրաստվում էր Գոռի հետ դուրս գալ տնից՝ տատն ասաց. -Բալե՛ս, գրող դարձար, պրծար. հիմա կարգին մի բան սովորիր, որ աշխատես... Նելլին լուռ մնաց: Երանի՜, այդքան հեշտ լիներ մի գրքով գրող դառնալն ու պրծնելը, «կարգին մի բան» սովորելով՝ աշխատանք գտնելը...Մայրը խեթ նայեց տատին, բայց Գոռի ներկայությամբ՝ լռեց: Նելլին լավ գիտեր այդ հայացքի իմաստը, տատն իրեն մի բարի խոսք էլ ասեր՝ մեկ է, մայրը հակաճառելու էր... ինքը որքա՜ն էր հոգնել մոր և տատի անիմաստ առճակատումներից... Եղբայրն էլ այդ պատճառով բեզարած հեռացավ տնից, մեկնեց արտասահման: Գրականությունից ու աշխատանքից ավելի՝ մորը հետաքրքրում էր աղջկա ամուսնության հարցը, ուստի նա առանձնապես չխանդավառվեց նոր գրքով, վերցրեց, շուռումուռ տվեց, նայեց շապիկին, բացեց, կարդաց առաջին էջը, որի վերևում, աջ անկյունում, գեղեցիկ տառերով գրված էր՝ «Նվիրվում է թանկագին ծնողներիս» , և ասաց՝ «Ապրես». թվում էր՝ մոր համար էական չէր գրքի բովանդակությունը: -Բա, որտե՞ղ ես տեղավորելու սրանք,- միջանցքում անկանոն զետեղված կապոցներն ակնարկելով՝ ասաց մայրը: -Իմ սենյակում, մի մտածի՛ր, մի բան կանեմ... -Դե, գիրքդ էլ հրատարակեցիր, ապրե՛ս,-նորից ասաց նա,- հիմա ժամանակն է, որ լրջորեն մտածես պսակվելուդ մասին: Հենց այն, որ Գոռը հարուստ ընտանիքից էր, մայրը նրան հարմար թեկնածու էր համարում: Նելլին սիրում էր Գոռին, բայց երբեմն վրդովում էր նրա զանազան հարցերի նկատմամբ դրսևորած, ցինիկության հասնող անտարբերությունից: Նելլին համոզված էր, որ Գոռին՝ կյանքում հրապուրում են լոկ հաճույքներն ու իր խնդրում՝ ավելի շատ... արտաքին գրավչությունը: Ճիշտ է, գրքի տպագրության ծախսի մի մասը, հորից գաղտնի, հանձն առավ Գոռը, բայց Նելլին վստահ չէր, թե միայն սերն էր նրան այդ քայլին մղող դրդապատճառը: Հայրն ավելի հանգամանալից տնտղեց գիրքը, նույնիսկ հոտոտեց, ասաց՝ «Ապրես» և իր բոլոր սնամեջ խոստումների շարքին՝ նաև ավելացրեց. -Կկարդամ, ժամանակ գտնեմ, անպայման կկարդամ, իսկ ի՞նչ ես կարծում, գրքի վաճառքից մի բան կմնա՞... Ամեն անգամ, Նելլին հազիվ էր իրեն զսպում չպարսավելու հորը, այդ անիծյալ «ժամանակ գտնեմ»-ի պատճառով, չէ՞ որ, աշխատանքից տուն գալուց հետո հոր ժամանակի մեծ մասը վատնվում էր հեռուստացույցի առջև: Նա մինչև անգամ «ժամանակ չէր գտնում» արձագանքելու իր մոր ու կնոջ հավիտենական լեզվակռիվներին, որոնք երբեմն վերածվում էին կանացի հիստերիկ ճղճղոցների: Նման պահերին, աջ ձեռքի մատերով, դաշնամուր նվագելու պես, նա տենդագին հարվածում էր խունացած բազմոցի թևին կամ լուռ հեռանում էր տնից ու վերադառնում շատ ուշ՝ թեթև օրորվելով... Գոռն ասաց. -Հա՛, տատիկ ջան, ես էլ էդ եմ ասում, հիմա ո՜վ է գիրք կարդում... Նա ևս լուրջ չէր վերաբերվում Նելլիի գրական աշխատանքներին, բայց Նելլին քաջ գիտեր, որ տվյալ պահին խնդիրը դա չէր, նա ուղղակի փորձում էր սիրաշահել տատին: -Հա, բալե՛ս, համոզիր էդ աղջկան՝ թող խելքը գլուխը հավաքի... Պարզվում է՝ իր բանասիրական կրթությունը կարգին կամ խելքը գլխին բան չի եղել, իսկ գիրք հրատարակելը՝ միայն ավելորդ ծախս, որի կապակցությամբ ինչքա՜ն խոսակցություններ ու վեճեր եղան տանը: Ուզեց վեր կենալ, բայց ծուլացավ. շրջվեց դեպի պատն ու հանկարծ պարզորոշ լսելով ճռճռոցի ձայնը՝ ցնցվեց, ընդոստ շուռ եկավ մեջքին ու ակամա նայեց վեր: Նելլիին թվաց, թե առաստաղը մասամբ ցած է իջել: «էս ինչե՜ր են անցնում մտքովս, երևի խենթանում եմ», մտածեց յուրովի... Գոռն եկել էր իր հետևից հոր մեքենայով՝ վարորդի ուղեկցությամբ, հայրը թույլ չէր տալիս մեքենա վերցնել այն օրերին, երբ տղան պիտի խմեր, իսկ խմելիս նա հաճախ կորցնում էր ինքնատիրապետումը. մի երևույթ, որը թեև հղի չէր արտառոց արարքներով, բայց հունից հանում էր Նելլիին: Ճանապարհին Գոռն ասաց. -Ականջ մի՛ դիր, պառավ կնիկ է, պառավները փնթփնթան են լինում, հիմա գնում ենք պարելո՜ւ, մոռացի՛ր: Ինքը լուռ մնաց, որովհետև հակառակ տատի վերաբերմունքին՝ նախ իրեն դուր չեկավ տղայի հեգնական տոնը, որովհետև տատը փնթփնթան պառավ չէր, և երկրորդ՝ ինքը քաջ գիտեր Գոռի՝ մարդկանց հիմարացնելու, երբեմն քծնանքի հասնող հատկանիշը, որը Գոռը բացատրում էր՝ «ինչ կա որ, թող մարդն իրեն լավ զգա» նշանաբանով... Արդյոք, ինքն էլ Գոռի հերթական «զոհերից» մեկը չէ՞ր... Ոչ նա համոզված էր, որ Գոռը սիրում է իրեն ու նրա սիրո բուռն խոստովանություններն անկեղծ էին... Նելլին զգում էր, որ իր լռությունն ու վրդովմունքը նյարդայնացնում են Գոռին, բայց ոչինչ չէր անում դրությունը նորմալացնելու ուղղությամբ: Նույնիսկ ընդդիմացավ, երբ Գոռը թեքվելով ՝ փորձեց իրեն համբուրել: Մեքենայի հայելու մեջ, Նելլին մի պահ որսաց ծանոթ վարորդի հայացքն ու կոպտորեն հեռացրեց ծնկի վրա վրայով սահող Գոռի շարժուն մատերը: - Լավ էլի,-ասաց Գոռը,-համը հանում ես... Հարցը միայն տատի ասածը կամ ծնողների վերբերմունքը չէր. մի քանի օր առաջ գրական խմբակում իր գիրքը քննարկելիս, Սոնան, որ, ի դեպ, անտարբեր չէր Գոռի հանդեպ, հանդես եկավ անողոք քննադատությամբ, վիպակը համարեց գրական արժեքից զուրկ ու ինչ բերանը եկավ՝ ասաց: Ոչ ոք, նույնիսկ նրանք, ովքեր նախապես հիացական խոսքեր էին շռայլել, չդիմակայեցին սուր քննադատությանը. դեռ ավելին, ոմանց դեմքերին պարզ ուրվագծված էր թաքուն հրճվանքի մի արտահայտություն, որ սովորաբար մարդիկ ունենում են մեկի հասցեին քննադատական խոսքեր լսելիս : «Չգիտես՝ ով է անկեղծ, ով՝ կեղծավոր», անցավ մտքով. ինքը միշտ մեծ հավատք էր ընծայել իր բոլոր ընկերներին և ահա՝ արդյունքը... Նելլին գրական հավաքից հեռացավ ընկճված տրամադրությամբ, որի պատճառն, անշուշտ, միայն Սոնայի քննադատությունը չէր... Մեքենայի մեջ, նա ուզեց այդ մասին պատմել Գոռին. այնպես էր ուզում սիրտը բացել, կիսվել մեկի հետ: Բայց անմիջապես հրաժարվեց այդ մտքից. ո՜ւմ, ո՜ւմ, Գոռին ամենևին չէին հետաքրքում նման «մանրուքները», և հետո, Նելլին չէր ուզում տալ Սոնայի անունը, թեև միտքը հանգիստ էր, որովհետև Գոռն էլ բոլորի պես տեղյակ էր, որ Սոնան կապեր ունի անվանի մի գրողի հետ, ում շնորհիվ էլ տպագրվում է գրական հեղինակավոր պարբերականներում... Նա անհույս ձեռքը թափ տվեց ու ասաց. -Ինչ է, չէի՞նք կարող տաքսիով գնալ... Գոռը ծիծաղեց ու ասաց. -Էդ հորս ասա, բիձուկին բան հասկացնել չի լինում... Վարորդն էլ ծիծաղեց: Երբ տեղ հասան, Գոռը արձակեց նրան. -Արտո ջա՛ն, դու գնա, մենք ինքներս կգանք... Այնուամենայնիվ, պարահրապարակ մտնելիս ու տրվելով պարին՝ Նելլիի տրամադրությունը կտրուկ փոխվեց: Պարելիս նա մոռանում էր ամեն բան, աշխարհը... Լավ տրամադրությանը նպաստեցին նաև գինին ու ականջ խլացնող երաժշտությունը, որ ուրիշ դեպքում անտանելի կթվար: Նույնիսկ հանդիպելով Սոնային՝ բարևեց ժպտալով, ասես ոչինչ չէր պատահել... Ճռճռոցը կրկնվեց. Նելլին նայեց վեր ու շշմեց: Իրոք, առաստաղը ավելի ցածր էր իր սովորական բարձրությունից: «Հաստատ, աչքիս է երևում», համոզեց ինքն իրեն: Սենյակը ցուրտ էր. դժվարանում էր բաժանվել տաք անկողնուց... Տրամադրություն էլ չուներ վեր կենալու. ի՞նչ ուներ անելու, իրեն սպասում էին միայն տան գործերն ու երևի Գոռի չդադարող հեռախոսազանգերը... Տարված ընկերուհիների հետ զրույցով՝ նա ուշ նկատեց նրա բացակայությունն ու սկսեց աչքերով փնտրել. Գոռը հաստատ սրահում չէր: Ինքն էլ աննկատ դուրս սահեց ու միջանցքի կիսամութ անկյունում տեսավ Գոռին Սոնայի հետ գրկախառնված՝ կրքոտ համբուրվելիս... Չէր հիշում, թե ինչ զգաց այդ պահին, գուցե՝ ոչինչ... Մեխված տեղում, հետաքրքրությամբ նայում էր աշխարհից վերացած համբուրվող զույգին: Ասես տղան Գոռը չէր, աղջիկն էլ՝ Սոնան չէր: Հիշում էր միայն, որ ծնկներում սաստիկ թուլություն զգաց: Նրանք չնկատեցին իրեն: Մի պահ ուզեց ավելի մոտենալ, բայց փոշմանեց ու հեռանալիս՝ հասցրեց տեսնել Գոռի ձեռքերը, որոնք սահում էին Սոնայի մերկ մեջքի վրայով՝ դեպի վար: Նելլին չէր հասկանում, թե ինչո՞ւ հիմա անդադար միայն այդ պատկերն է աչքի առջև ու իրեն չի հաջողվում դա ջնջել հիշողության պաստառից. Գոռի ձեռքերը քանի՜ անգամ էին շոյել իր մազերը, դեմքը, կուրծքը... Չէր հիշում, թե ինչպես մենակ դուրս եկավ կարաոկեից, նստեց առաջին պատահած տաքսին, անջատեց բջջայինը, հասավ տուն, անխոս անցավ իր սենյակը, հանվեց՝ դեսուդեն նետելով շորերը, հագավ գիշերանոցն ու պառկեց... Ճռճռոցի ձայնը սաստկացավ: Նելլին չգիտեր, արդյոք, այդ առաստաղի եզրագի՞ծն է ցած գալիս, թե՞ պատերն են չորս կողմից կարճանում հավասարապես... Մի բան ակնհայտ էր, որ սենյակը փոքրանում ու հետզհետե մթնում էր... Ճռճռոցի ձայնը փոխվեց ուժեղ ճայթունի ու շարունակական դղրդոցի՝ խլացնելով Նելլիի թույլ բղավոցը: Առաստաղի եզրագիծը հասավ ընտանեկան նկարներին, որոնք բոլորն էլ անհետացան մի քանի վայրկյանի ընթացքում: Եվ մինչ, սենյակի միակ լուսամուտը, վարագույով հանդերձ, ամբողջովին կուլ կգնար առաստաղին՝ Նելլին հասցրեց տեսնել, թե ինչպես փշրվեցին գրապահարանն ու աթոռը, ուժեղ ճնշման տակ՝ քանդվեցին կապոցների թելերը, գրքերը ճզմվեցին կամ ցրիվ եկան հատակին... Առաստաղը համառռրեն իջնում ու մոտենում էր իրեն... Բայց... որքան ահագնանում էր մոտալուտ վտանգը, այնքան նվազում էր Նելլիի սարսափը՝ տեղի տալով երանության մի անծանոթ զգացումի... Վերջին պահին, ձեռքերն բարձրացրեց վեր՝ ասես ափերի օգնությամբ փորձելով կասեցնել առաստաղի անարգել գահավիժումը, գլուխը թեքեց կողքի ու թեքված այտի և մարմնի վրա զգաց առաստաղի ողջ ծանրությունը. «Իսկ ես չէի հավատում, կարծում էի աչքիս է երևացել»... Նելլին քմծիծաղեց ու փակեց կոպերը...

Մարտ, 2012 ]]> ]]> tag:www.lit-bridge.com,2012://1.798 2012-05-07T08:22:41Z 2012-05-07T09:38:18Z

Ռազմիկ Գրիգորյան ԸՆԿԵՐՈՋՍ, ՈՐ ԴԵՌ ՍՊԱՍՈՒՄ է Մի օր դասերս սովորած կլինեմ, կխնդրեմ մայրիկին որ թույլ տա դուրս գամ խաղալու, հին հեծանիվովս կչափչեմ փողոցներով, սարերից կգլորվի մութը, կհոգնեմ,

Grakam Ռազմիկ Գրիգորյան

Ծնվել եմ 1985թ. Արագածոտնի մարզի Զարինջա գյուղում։ 2003թ ընդունվել եմ Երևանի պետական քոլեջի «ֆիլմերի ռեժիսուրա» բաժինը։ 2003-2005թթ. ծառայել եմ Հայոց Բանակում։ 2007թ. ավարտել եմ քոլեջը։ 2011թ. ընդունվել եմ Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի «Վավերագրական ֆիլմերի ռեժիսուրա» բաժինը։ Տպագրվել եմ «Գրեթերթ», «Ցոլքեր», «Եղիցի Լույս», «Հոգու Ճիչ» պարբերականներում։ Որոշեցի գրել, քանի որ ներքուստ զգում եմ դրա պահանջը և կարծում եմ՝ այն ինչ չեմ կարողանա ասել ֆիլմով, կկարաողանամ ասել գրականությամբ։ Ընդհանրապես ես գրում եմ այն պահին միայն, երբ չգրելը ուղղակի անհնար է։

ԸՆԿԵՐՈՋՍ, ՈՐ ԴԵՌ ՍՊԱՍՈՒՄ է Մի օր դասերս սովորած կլինեմ, կխնդրեմ մայրիկին որ թույլ տա դուրս գամ խաղալու, հին հեծանիվովս կչափչեմ փողոցներով, սարերից կգլորվի մութը, կհոգնեմ, հեծանիվը կթողնեմ փողոցի անկյունում, կնստեմ խոտին, հիշողությանս մեջ էլի կարտասվեմ, որ գրկես ինձ, դուրս տանես, գնես կոնֆետ կամ պաղպաղակ... Պատերազմը վաղուց ավարտվել է, ես դեռ սպասում եմ, ասում են բոլոր անհետ կորածները մի օր տուն են գալու...

<><><>
Բացում եմ ծեր պահարանի դուռը, հորս կարոտն առնելու համար հագնում նրա զինվորական հագուստը... Վաղուց տատս գուլպաներ չի գործում տղերքի համար, կյանքը դուրս է եկել գետնափոր տնակներից... Բեկորների հետքեր կան հագուստի վրա, վառոդի հոտ, պատերազմի փոշի, գրեթե նույն կերպ երբ հայրս գրկեց ինձ, համբուրե՜ց, գնա՜ց... Մանկությունս այդպես էլ խաղալիքներ չտեսավ, օրորոցում՝ գլխավերևումս Մշեցի տատիս հեքիաթներն էին ու Նարեկյան ընթերցումները... Ի՞նչ իմանայի որ ամեն երեկո քնելուց առաջ, մորս շուրթերով հայրենիքն էր ինձ համբուրում... Նախ հայրս... Հետո տատս... Պապս... Ես ու մայրս մնացինք... Ի պատասխան ընկերներիս հորդորներին՝ ինչո՞ւ չեմ հեռանում երկրից, նրանց մեր տուն եմ տանում, բացում՝ պահարանը, ցույց եմ տալիս հորս հագուստը...

<><><> Հին կտուրներին գլորվեց արևը, թոնրի ծխի հետ լավաշի բույրը փողոցից փողոց վազեց, ձնծաղիկի աչիկներում արթնացավ գարունը ձյան հալոցքի հետ իջավ գյուղ ու արարեց կանաչը... Քեզ դուրս եմ հանում սրտիցս, համեմատելու համար դնում գարնան կողքին, ոչ մի կասկած... Կինն ու գարունը նման են միմյանց, երկուսն էլ կանա՜չ, սպասվա՜ծ, միշտ թա՜րմ, երկուսն էլ ունեն արարման խորհուրդ...

ՄԱՅՐԸ
Նա ամեն օր աղոթում էր աղջկան դժողքից տուն բերելու համար, ամեն գիշեր սակայն աղջիկը տուն էր մտնում ներս բերելով դժոխքը իր հետ։ Աշխատանքից տուն վերադառնալիս նա քայլում էր ծածուկ, գլխիկոր փորձում՝ աննկատ անցնել ծանոթ մարդկանց կողքով, իսկ աղջիկը փողոցում կանգնած սպասում՝ թե ո՞ր մեքենան կմոտենա իրեն և ո՞վ կուզի գնել իր մարմինը։ Վառվող մոմերի դիմաց մայրը կանգնում էր երկա՜ր-երկա՜ր, հավատով՝ որ կկարողանա երբևէ տեսնել աղջկան, իսկ դժողքից դեռ ոչ ոք չի վերադարձել... ]]> ]]> tag:www.lit-bridge.com,2012://1.797 2012-05-02T06:29:59Z 2012-05-02T08:43:15Z

Վլադիմիր Վիսոցկի (Vladimir Vysotsky -1938-1980) Ռուսերենից թարգմանեց՝ Սամվել Մարտիրոսյանը Ես «Յակ» կործանիչն եմ Ես «Յակ» կործանիչն եմ, կործանիչ եմ ու վերջ, Թե հուպ տամ՝ կթնդա երկինքը, Բայց նա, ով այսօր նստել է իմ մեջ, Կարծում է, թե՝ ինքն է ու ինքը:

Grakam Վլադիմիր Վիսոցկի (Vladimir Vysotsky,1938-1980)

Ռուսերենից թարգմանեց՝ Սամվել Մարտիրոսյանը

Նվիրում եմ ընկերոջս՝ բանաստեղծ և ազատամարտիկ Գագիկ Սարոյանին: Այնպես ստացվեց, որ Մայիս ամիսը մեզ՝ հայերիս համար դարձավ կրկնակի հաղթանակի ամիս: Ես, իհարկե, ի նկատի ունեմ մեր փառապանծ Շուշին, որը 1915թ.-ի եղեռնից հետո դարձավ Հայ ազգի առաջին համակարգված պատասխանը ողջ բանական աշխարհին: Կարծում եմ, որ Վլադիմիր Վիսոցկու տողերն իրենց աննախադեպ կորովով, մերկաշաշկ սիրով ու անկոտրում կամքով առավելագույնս տեղին կհնչեն այս մեծարանքին: Ես «Յակ» կործանիչն եմ Ես «Յակ» կործանիչն եմ, կործանիչ եմ ու վերջ, Թե հուպ տամ՝ կթնդա երկինքը, Բայց նա, ով այսօր նստել է իմ մեջ, Կարծում է, թե՝ ինքն է ու ինքը: Հենց նոր էր, պոչից բռնեցի «Յունկերս»-ին, -Ա՛յ այդպես, փոշիդ կցրեմ, Բայց նա, ով կռվին միշտ նայում է ներսից, Արդեն հոգուս է հասցրել: Մեխանիկն ինձ կարեց, կարկատեց հազար տեղ, Կողերս ծակծկվել էին կարգին, Իսկ նա, ով իմ մեջ է, շնչիս է նստել, Բան չի հասկանում երկնքից: Ռմբակոծիչը ոռնոց է հանում, Մահվան պես պարզ է այսքանը, Իսկ գծի մեջ մի երգ կա, չի հանգստանում՝ -Խաղաղությու՛ն ձեր տանը: Ահա «Մեսսերշմիդտ»-ը մտավ առաջինը, Ես հոգնել եմ, էլ ուժ չկա, Ես պոկվել եմ ուզում, իսկ սա՝ իմ միջինը, Ինձ հանում է՝ ճակատ առ ճակատ: Այս ի՞նչ է, այս ու՞ր, հիմա կբախվենք, Բայց չեմ ուզում ես վառվել ցածում, Եվ անհույս մի ճիգով սլանում եմ վեր, Եվ սուտ են օրենքներն այս գործում: Ու նորից վերևում եմ ես, իսկ նա՝ ներքևում, Կապրենք դեռ, ինձ հերի՛ք էր այսքանը, Իսկ նա ծխի մեջ պտտվում է, ևվում՝ -Խաղաղությու՛ն ձեր տանը: Բայց այս մեկն, ով այսօր իմ մեջ է նստել, Եվ ամեն ինչ խառնում է իրար, Չէ՞ որ մենակ չի, ե՛ս էլ եմ այստեղ, Եվ դա է կարևորն ինձ համար: Նա ամբողջ ուժով մեկ քաշում է ղեկից, -Իսկ ես, դե՝ ուզեմ, չուզեմ, Նորից ճռռոցով պոկվում եմ երկինք, Այս անգամ էլ ես նրան կլսեմ: Սա վերջինն է, երդվում եմ, ես էլ չեմ զիջի, Ու կասեմ երեսին, ինչ ուզում է լինի, Որ իր պետքն էլ չի, թե սիրտս միջից, Տրաքվում է առանց բենզինի: Համբերությունն էլ իր սահմանն ունի, Ամեն ինչին վերջ կա կյանքում, Ահա նա, ով պոկ չէր գալիս ինձանից, Գլուխը դրեց ապակուն: Խփեցին,վերջապես, ես շրջան եմ մտնում, Ինչո՞վ եմ ես պակաս ուրիշից, Բայց արի տես՝ չեղած ուժերս եմ վատնում, Ու դժվար, թե՝ դա երկար քաշի: Ափսոս, շատ ափսոս, որ ուշ եմ հասել, Բայց եթե ինձ վիճակված էր այսքանը, Ուրեմն ես էլ կարող եմ ասել՝ -Խաղաղությու՛ն ձեր տանը: Եղբայրական գերեզմանները Շիրիմներին եղբայրական խաչեր չկան, խաչեր չկան, Եվ այրիները չեն հանում լաց ու կական, Շիրիմներին եղբայրական ծաղիկներով մարդիկ կգան, Ու կրակները կվառեն հավերժական: Ծառս է եկել հողը ցավից քանի անգամ, քանի անգամ, Բայց գրանիտը չի խոսում, նա չի խոսում, Թե հազարները մեկի պես ինչպես ընկան, ինչպես ընկան, Թե հազարները մեկի պես ի՞նչ էին ուզում: Չի խնայում ոչ ինձ ոչ քեզ կարմիր լեզուն, կարմիր լեզուն, Որ մեր տնից մինչ Ռայխստագ մոխիր ցանեց, Վառվող տանկեր տեսա այնտեղ ու խրճիթներ, հրդեհի սյուն, Բայց քո սիրտը՝ նույնիսկ կրակը չսպանեց: Շիրիմներին եղբայրական սևով չգա՛ն, լացով չգա՛ն, Այստեղ հոգով ուժեղների տեղն է էլի, Եղբայրական շիրիմներին խաչեր չկան, խաչեր չկան, Բայց մեզ համար մի՞թե դա հեշտ է ավելի: Ձիերն իմ... Քարափի երկայնքով,անդունդի հետ բերան-բերան, Մտրակում եմ, դաղում եմ, քշում եմ ձիերս, Խեղդվում եմ, կուլ չեն գնում էլ քամին, էլ ամպերը երամ-երամ, Վերջանում եմ, կորչում եմ, ու ցնծում են իմ կորուստն իմ աչքերը: Քիչ էլ, քիչ էլ, ձիերս, համբերեք ինձ, Ի՛նձ լսեք, մի լսեք մտրակի սուլոցները, որ տանում են ցած, Իմ բաժինը, մի՞թե այս ձիերն էին բաժինս, գլխակորույս իրենց իսկ ձայնից, Երգելուց ուշացած, սիրելուց ուշացած: Թե կանգնեմ, ուրեմն անդունդի եզերքի՛ն կկանգնեմ մի քիչ, Թե երգեմ, ուրեմն ծարավ էին ձիերս, ծարավ էին, և որիշ՝ ոչինչ: Փոթորիկը փետուրի պես թեթև կթռցնի ինձ ափից, Կկորչեմ համաչափ դոփյունի հետ լծված ձիերի, Դանդաղ քայլերի մեջ տերն իմ արագ վախճանը կչափի, Ու վախով, դողացող ձայնով կխնդրեմ, որ ճամփան մի քիչ էլ երկարի: Քիչ էլ, քիչ էլ, ձիերս, համբերեք ինձ, Մի՞թե մտրակները պիտի, և սուլոցները պիտի տանեին ձեզ ցած, Իմ բաժինը, մի՞թե ձիերն էին բաժինս, գլխակորույս իրենց իսկ ձայնից, Երգելուց ուշացած, սիրելուց ուշացած: Թե կանգնեմ, ուրեմն անդունդի եզերքի՛ն կկանգնեմ մի քիչ, Թե երգեմ, ուրեմն ծարավ էին ձիերս, և ուրիշ՝ ոչինչ: Հասցնել, հասցնել է պետք, ինչ ուզում է լինի, Թեկուզ, հյուրերն աստծո, լսել եմ, թե՝ չեն ուշանում, Ի՞նչ ձայներ են, նորից խլացնում են, բայց այնքան նման են իմ ձայնին, Որ ապրել էր ուզում, բայց ձիերիս անդունդ էր տանում: Քիչ էլ, քիչ էլ, ձիերս, համբերեք ինձ, Մի՞թե մտրակները պիտի, և սուլոցները պիտի տանեին ձեզ ցած, Իմ բաժինը, մի՞թե ձիերն էին բաժինս, գլխակորույս իրենց իսկ ձայնից, Երգելուց ուշացած, սիրելուց ուշացած: Թե կանգնեմ, ուրեմն էլի անդունդի եզերքի՛ն շունչ կառնեմ մի քիչ, Թե երգեմ, ուրեմն էլի ծարավ էին ձիերս, և ուրիշ՝ ոչինչ: ]]> ]]> tag:www.lit-bridge.com,2012://1.796 2012-04-30T13:10:36Z 2012-04-30T14:41:51Z

Սիրանույշ Օհանյան Մաշտոցի պուրակի երեխաներին Անապատը` հարափոփոխ ու մշտակա, ավազահյուս ու ջրակուլ, փռված էր ծովից ծով: Սահմանների անվիճելի գոյության մասին գիտեին միայն երկիքն ու ծովամերձ ավազահատիկները:

Grakam Սիրանույշ Օհանյան

Մաշտոցի պուրակի երեխաներին

Անապատը` հարափոփոխ ու մշտակա, ավազահյուս ու ջրակուլ, փռված էր ծովից ծով: Սահմանների անվիճելի գոյության մասին գիտեին միայն երկիքն ու ծովամերձ ավազահատիկները: Հենց նրանք էին, քամու թևերին ընկած, տարածում լուրերն այն մասին, որ անծայրածիր անապատն ունի սահման, և սահմանը ծովն է: Հենց նրանք էին պատահող անհամար ավազահատիկներին պատմում, որ իրականում սա ոչ թե անվերջ անապատ է, այլ` մենավոր կղզի` շրջափակված անսահման օվկիանոսով: Եվ հենց նրանք էին անբան խռովարարները, որոնց մոգոնած լուրերը անվստահությամբ ու կասկածով ընդունած ավազահատիկները շտապում էին ոչ թե կլանել նրանց, այլ` շուտափույթ վերահանձնել քամուն` թող տանի, կորցնի իրենց երևակայած ծովում, միայն թե խորքի անդորրը չխաթարի: Բայց անապատն անապատ է հենց ավազահատիկների անկայունությամբ, որոնք շարունակական շարժման ու տեղափոխումների մեջ են, որոնք չունեն մշտական դիրք: Ուստի առասպելը փոխանցվում էր բերանից բերան. գտնվում էին նորանոր ավազահատիկներ, որոնք քամու ջանքերով հայտնվում էին ափամերձ անապատային գոտում և ճանաչում ճշմարտությունը: Անհաղորդ ավազահատիկները շտապում էին ազատվել նրանցից` հանձնելով քամուն: Սակայն խռովարարների թիվն աճում էր:
Կյանքը եռում էր անապատում: Անապատը կյանք էր և միջավայր` կյանքի համար: Անփոփոխ էին, սակայն, սահմանները և անապատի ծավալը` պայմանավորված անապատը կազմող ավազահատիկների թվով: Թիվն այդ ոչ ոք չէր արտաբերել, ոչ ոք անունը չգիտեր. մոտավոր հաշվարկներն ասում էին, որ անսահման է:
Վազող մրջյունների տոհմը անակնկալ հայտնվեց անապատում: Նրանց երբևէ չէին տեսել. ոչ մի ավազահատիկ չէր կարող հիշողության գերագույն ճիգով մտաբերել նրանց հետ կապված որևէ արարածի: Ուստի լուրեր տարածվեցին, որ մրջյունները եկել են հեռվից, շատ հեռվից, անսահման անապատի անճանաչելի խորքերից: Փորձեցին ճշտել հենց նրանցից: Մրջյունները ոչ ժխտեցին, ոչ հաստատեցին դա, որոշ ավազահատիկների այն հարցին, թե ճիշտ է, որ անապատն ունի սահման` ծովը, նույնպես անորոշ, ավելի ճիշտ` երկակի պատասխան տվեցին: Նրանք հայտարարեցին ու պնդեցին, որ սերել են անապատի ավազահատիկներից, ծնվել ու մեծացել են այստեղ, իրենց ողջ կյանքն ապրել են այստեղ: Ոմանք տոհմածառ նկարեցին նույնիսկ և տվեցին ծնողների անունները` անուններ, որոնք, ըստ իրենց, որոշ բան գոնե պիտի ասեին քոչվոր ավազահատիկներին: Սակայն վերջիններս չհամակերպվեցին դրա հետ, թեև չկարողացան հերքել: Չնայած մրջյունների բերած անվիճարկելի փաստարկներին ու տեղեկություններին` ամրապնդվեց կարծիքն այն մասին, որ տոհմը եկել է հեռու-հեռվից, համընդգրկուն անապատի խորքերից:
- Մենք տոհմ չենք, - բողոքեցին մրջյունները,- մինչև այստեղ գալը անծանոթ էինք միմյանց:
- Այդ դեպքում ինչպե՞ս գտաք իրար հենց այստեղ,- առարկեցին ավազահատիկները, ու մրջյունները չպատասխանեցին: Նրանց այդպես էլ անվանեցին` Վազող Մրջյունների Տոհմ:
Տոհմն ապրում էր խաղաղ-վրդովվեցուցիչ կյանքով: Մեկ, երկու, երեք հոգով, սակավ դեպքերում` ավելի մեծ խմբով նրանք շարունակ այսուայնկողմ էին վազվզում, տարծություններ հաղթահարում, հեռավորություններ չափում: Ավազահատիկների հարցին ի պատասխան` մի՞թե ավելի խելամիտ ու կայուն զբաղմունք չեն կարող գտնել, նրանք հեգնանքով ասացին, որ անապատում ամենախելամիտ զբաղմունքը այսուայնկողմ վազվզելն է, քանի որ անապատն ինքը շարունակ այս ու այն կողմ է գնում, իսկ երբ ավազահատիկներն առարկեցին, թե անապատն աշխարհում ամենակայուն ու անշարժ գոյն է, դեռ ավելին` անապատն ինքը աշխարհն է, քանի որ սահմաններ չունի, մրջյունները պատասխանեցին, որ անապատն անշարժ չէ, այն շարունակ հոսում է ու փոփոխվում, ու դրա պատճառը հենց իրենք` ավազահատիկներն են, և որ անապատը հենց իրենք` ավազահատիկներն են. չկան ավազահատիկներ, չկա անապատ: Ավազահատիկները լռեցին, ու մի ծանր մտատանջություն համակեց նրանց: Մրջյունները շարունակում էին վազվզել, աննպատակ վազվզել, և եկավ մի օր, երբ վազող մրջյունների մեջքերին ավազահատիկներ հայտնվեցին: Ավազահատիկների հարցին ի պատասխան, թե ինչ են անում, մրջյունները հայտնեցին, որ տեղափոխելու են անապատը և որոշել են սկսել մոտակա ավազաբլուրից:
- Խենթացել եք,- ապշեցին ավազահատիկները,- նախ` անապատը հնարավոր չէ տեղափոխել, որովհետև անապատն ինքը` աշխարհն է, հետո` հավերժական ու անփոփոխ է անապատը, իսկ ավազաբլուրներն ու ավազահատիկները շարունակ փոխարինում են միմյանց, և մոտակա ավազաբլուրն էլ, միևնույնն է` այսօր կա, վաղը չկա, ի հակադրություն անապատի, ուրեմն ձեր խելահեղ որոշմանը միայն մի բնորոշում կարելի է տալ` անբանությունից ծնված հիմարության եռանդ: Մրջյունները պատասխանեցին, որ իրենք են տնօրինում իրենց կյանքը, իրենք ազատ են իրենց որոշումների և գործողությունների մեջ, և որ անապատի փոխադրումն ինքնանպատակ չէ. իրենք որոշել են անապատի վայրում անտառ կառուցել:
- Անտառ,- համրացան ավազահատիկները այդ մի հատիկ բառից, ապա աղաղակեցին կործանվողի ճիչով.- նույնիսկ եթե կարողանաք հարմար վայր գտնել անապատը դատարկելու համար, մի բան, որն անհնար է, որովհետև անապատը սահման չունի և գրավում է ամբողջ աշխարհը, ձեր կյանքի տևողությունը և ձեր թվաքանակը պարզապես չի հերիքի անապատից մի չնչին կտոր իսկ տեղափոխելու համար: Մրջյունները պատասխանեցին, որ նախ` իրենք որոշել են անտառ կառուցել այստեղ, երկրորդ` իրենք երկար են ապրում ու համբերատար են, երրորդ` անապատն անկասկած ունի սահման, և իրենք վաղ թե ուշ կբացահայտեն այն, չորրորդ` իրենց շարունակ կմիանան այլ մրջյուններ, հինգերորդ` անապատի կտորը նույնպես անապատ է: Ավազահատիկները համակվեցին չմարող աղաղակներով, քամին միացավ նրանց, և անկառավարելի, անպատկերացնելի ոռնոցների, սուլոցների, ավազահատիկների` միմյանց զայրացած բախվելու արդյունքում գոյացած ձայնի (որը լսողներին թվում էր, թե իրենց չորացած մաշկին մրջյուններ են վազվզում) ուղեկցությամբ մրջյունները շարունակեցին մեջքով տեղափոխել ավազահատիկներին` ավազաբլուրը:
Ժամանակը հոսում էր: Վազող Մրջյունների Տոհմը (նրանք վերջապես ընդունեցին այդ անվանումը` իրենց կոչելով այդպես) անդադար վազում էր` բեռնված ավազահատիկներով: Ժամանակի ընթացքում նրանց թիվը բազմապատկվում էր ու բազմապատկվում, իսկ ավազահատիկներին տանջող մտքերին գումարվում էր դա` որտեղի՞ց են նորերը հայտնվում և ինչպե՞ս են գտնում միմյանց, եթե, ինչպես իրենք են պնդում, ազգակցական կամ արյունակցական կապերով կաշկանդված չեն (մրջյուննե՛րն այդ բառը կիրառեցին` կաշկանդված): Առաջին ավազաբլուրը, որ որոշել էին տեղափոխել մրջյունները, վաղուց արդեն տարվել էր հեռու, հեռու, ծովի սահմաններին խիստ մոտ, սակայն այս մասին դեռ չգիտեր Վազող Մրջյունների Տոհմը և դեռ չէին կասկածում ավազաբլուրի ավազահատիկները: Զարմանալիորեն` անապատի ահասարսուռ փոթորիկների ժամանակ այս ավազաբլուրը մնում էր անփոփոխ, անշարժ, գեթ մի ավազահատիկ չէր կարողանում լքել իր զբաղեցրած դիրքը: Պատճառը, իհարկե, Վազող Մրջյունների Տոհմն էր. լիներ փոթորիկ, թե աննշան քամի` Տոհմի անդամները ամուր փաթաթվում էին միմյանց և ավազաբլուրին` ստեղծելով անքակտելի ու կենդանի պատ-պատյան, որի միջով ոչինչ չէր կարող թափանցել, որին ոչինչ չէր կարող մասնատել:
Ժամանակը հոսում էր, հոսում: Վազող Մրջյունների Տոհմի ամենագնաց անդամները հասել էին մեծ ծովին, ողջագուրվել առաջին կաթիլների հետ, տեղափոխել առաջին ավազաբլուրը ընդհուպ մոտ սահմանին: Նրանց հարցասիրությունը հիրավի սահման չուներ, և կարճ ժամանակում հասցրեցին ծովից իմանալ, որ անապատը մի ժամանակ եղել է իր` ծովի մասնիկը. որ անապատի գրաված ափեափ տարածությունում իշխել է ինքը` ծովը. որ անապատի արմատները գալիս են հեռու հեռվից, ծովի ընդերքից. որ հիմա անապատի տակ ծով է ծփում. որ անապատը ամբողջովին դատարկելու համար Տոհմը պետք է փորի աներևակայելի խորություններ. որ փորված դատարկությունը դեռ պետք է լցնել կայուն ու վստահելի նյութով (ծովն իրեն էր առաջարկում այդ նպատակի համար). որ անտառ կառուցելը չնչին ու անարժան զբաղմունք է. որ Տոհմը շատ է փոքրիկ ու անցողիկ` նպատակին հասնելու համար. որ անապատն իրականում հսկայական կղզի է. որ ինքը` ծովը, գրկաբաց կընդունի իրենց` Տոհմի անդամներին, եթե կցանկանան հարմարվել նոր պայմաններին ու վերածվել ջրային մրջյունների. որ ինքը` ծովը և սա` անապատը, հավերժական պայքարի մեջ են ու շարունակ մեկը կուլ է տալիս մյուսին, բայց հաղթելու է անկասկած ինքը` ծովը. որ հիմա, ճիշտ է, աշխարհում իշխում են ծովն ու անապատը, սակայն պետք է լինի միայն ծովը. որ ինքը շնորհակալությամբ կհիշի Վազող Մրջյունների Տոհմը... մրջյունները լսեցին հարգանքով և ուշադրությամբ, ապա հայտարարեցին, որ իրենք անապատը տեղափոխում են մի նպատակով` որ անտառ կառուցեն. որ եթե ծովը թույլ տա, իրենք անապատի մի մասը կհանձնեն նրան, սակայն նպատակ չունեն փորել մինչև կրկին ծովին հասնելը. որ անտառ կառուցելու համար իսկապես սուղ են միջոցները և աղքատիկ, սակայն իրենք կհաղթահարեն ամեն ինչ. որ ծովը ազատ է օգնել կամ չօգնել` անտառը, միևնույնն է, կկառուցեն. որ իրենք տեսել են անտառը հեռավոր ապագայում ու վստահ են, որ ինչ-որ տեղ ծովից անդին Նա կա, ինչպես կար ծովը անապատից անդին. որ իրենք ցանկանում են կամուրջ հաստատել իրենց անտառի և դրսի անտառի միջև. կամուրջը հենց իրենք են` մրջյունները. որ մեկ մեկի ուսից կառչած` իրենց մարմինների կենդանի շղթայով կարող են հաղթահարել հսկայական հեռավորություններ. որ պատրաստ են կաթիլ-կաթիլ դատարկել ծովը, ինչպես հիմա դատարկում են անապատը. որ գուցե ճիշտ է անապատը, և ճիշտ է ծովը` իրենց կյանքը և ուժերը չեն հերիքի դրա համար, սակայն իրենք գիտեն, որ նպատակի իմաստը այն չէ, ինչին ձգտում են, այլ` հենց ձգտումը. որ իրենց նպատակը ոչ թե անտառն է, այլ` հավատարմությունը Վազող Մրջյունների Տոհմին...
- Սակայն,- առարկեց ծովը,- ավազահատիկներն ինձ պատմեցին, թե սկզբում դուք ժխտել եք, որ կապված եք միմյանց հետ ու մերժել եք նույնիսկ Վազող Մրջյունների Տոհմ կոչվել:
- Այո՛,- պատասխանեց Տոհմը,- մենք ինքներս էլ չգիտեինք, որ մեր կոչումը Վազող Մրջյունների Տոհմ դառնալն է:
]]> ]]> tag:www.lit-bridge.com,2012://1.795 2012-04-30T05:57:49Z 2012-04-30T06:39:06Z

Գարուշ Հարյանց Ծ Ա Ղ Կ Ա Մ Ա Տ Ո Ւ Յ Ց Քո հիշատակն է հավաքական հայ, քո պատվանդանին ծաղիկ եմ դնում, շուրջ երկու միլիոն անգամ էլ այսօր երկրպագում եմ, հետն էլ հորդորում, որ անմահ ես դու անապատի պես, որին տվել ես անուն ու պատիվ...

Grakam Գարուշ Հարյանց

Ծ Ա Ղ Կ Ա Մ Ա Տ Ո Ւ Յ Ց Քո հիշատակն է հավաքական հայ, քո պատվանդանին ծաղիկ եմ դնում, շուրջ երկու միլիոն անգամ էլ այսօր երկրպագում եմ, հետն էլ հորդորում, որ անմահ ես դու անապատի պես, որին տվել ես անուն ու պատիվ... Մեկ դար է արդեն, որ լռում ես դու, սալոր աչքերով հեռուն չես նայում, չես ճանաչում ինձ, չես տեսել երբեք, բայց ես գիտեմ քո անունն ու հասցեն, քո սխալն անգամ դաս է ինձ համար, պատմական ճռինչ՝ ազգային սայլի... Որի տառապած անիվներն ասես չորս արեւներ են սարն ի վար իջնող՝ առանց եզների միջամտության, առանց սայլվորի հարայհրոցի, սակայն հայեցի իր ճանապարհով, տիեզերական, հավերժահոլով:

ԺԱՆԳՈՏ ԳԵՐԱՆԴԻՆ կախված է սյունից հիշաղության չափ անարգել, ազատ, մեկուսի եւ լուռ, մահվան նշան չէ, մի փշաքաղվիր: Ժանգոտ գերանդին մանգաղի մայրն է, մուրճն է խանգարել ժանգը մաքրելուն, դաստակն օտար է, ցավը՝ հարազատ: Սիզախոտն այնքա՜ն երես է առել, որ սվինի պես հայացք է ծակում, անտարբերության իր երանգներով: Հայտնի չէ, քամին ե՞րբ կժամանի, ե՞րբ տակնուվրա կանի ամեն ինչ, որ ծուխը ծնվի, բոցն էլ երեւա:

ԾԻԱԾԱՆԻ ԿՈՃԱԿՆԵՐԸ Գլորվում էր կարմիր գույնը, որ հանդիպեց վարդագույնին, ես էլ ունեմ իմ անկյունը, չեմ նախանձում քո անկյունին: Գլորվում էր կապույտ գույնը, որ հանդիպեց դեղին գույնին, թող արարվի կանաչ գույնը, եկ, խառնվիր իմ անունին: Գլորվում էր լույսն արեւի, որ տրոհվեց սպիտակը, մայրը երկինքն էր երեւի, որ պահպանեց հիշատակը:

Ծ Ի Ծ Ե Ռ Ն Ա Կ Ա Բ Ե Ր Դ Ծուխը՝ հոգուն, հուրը՝ ոգուն, խոնարհված են տասներկու պատ, լույսն իմ վերքը չի ամոքում, ջերմությունն էլ չունի հեքիաթ: Ճկուն բոցերն իրարամերժ գալարվում են, մերկապարում, հիշատակի անմահ ջրվեժ, ես էլ եմ կայծ քո շուրջպարում: Ավելին եմ, քան կարծում ես, միլիոն անգամ եմ նախատում, կորած բախտն իմ արծարծում ես, հարությունն իմ չես նկատում:

Ց Ե Ղ Ա Ս Պ Ա Ն Ո Ւ Թ Յ Ո Ւ Ն - 9 7 Ի սկզբանե էր խայթոցը... Փաթթոցավորը մոռանալու բան չէ, ես ինձ չեմ ներում, որ սողուն եմ ներմուծել ու մի գլուխ բուծել: Ես իմ քրիստոնյա ջերմությամբ ու խնամքով պատմուճանական տաքացրել եմ 1895-96 հատ օձ, հետո էլի մի թունավոր վտառ՝ 1915 հատ անշնորհակալներ, իսկ Ապրիլ ամսին՝ եւս 24 հատ... Արդյունքում ուրացողներն այդ մահացու ինձ խայթել են շուրջ երկու միլիոն անգամ... Եւ 800 տարի շարունակ ես տաքացրել եմնրանց անխտիր եւ սպանվել եմ իմ իսկ ծոցում, բայց նույնքան անգամ էլ գոնե հարություն եմ առել, որ հիմա կամ... Ես դարավոր թշնամիներ ունեմ, եւ ոչ մի բարեկամ:

Է Ք Ս Պ Ր Ո Մ Տ (առ Արմենակ Ավետիսյան, ՀՀ Արմավիրի մարզ, գյուղ Ջանֆիդա) Երբեք ու երբեք հույսը չի մեռնում, որովհետեւ նա մեռած է ծնվում, մեռած է ապրում, վերապրում մենակ, կրկին մեռնելու չունի ժամանակ, ուստի էլ ոչ թե վերջում է մեռնում, այլ՝ հանուն կյանքի վերջում է հառնում:

ՊԱՊ ՈՒ ՏԱՏԻ ՊԵՍ Սերը պետք է լինի մեր շուրջը, մեր արյան մեջ խլրտա՝ իրեն չսպառած, զույգ հենման կետ ունի նաեւ կամուրջը, բայց մեկ ճանապարհ է շալակին առած: Շարասյան նման շատ ոտքեր ունեն անտառները բոլոր՝ գարնան դրոշի տակ, քարափները թեեւ ոտքերն իրենց չունեն, բայց հայացքն է նրանց՝ ապրող հիշատակ, որի մեջ վաղուց խառնված արեներ կան, որ հողին լույս են տալիս ու ջերմություն, քարափներում ապրում են անցյալն ու ներկան, որպես վաղվա ուղեցույց՝ դեպի տուն... ]]> ]]> tag:www.lit-bridge.com,2012://1.794 2012-04-29T11:15:01Z 2012-04-29T11:22:08Z

Սուրեն Դավթյան Դիրիժորը Մինչ այստեղ սեփական երևակայության թակարդն ընկածներն են խարխափում, իսկ դրսում ուրիշների զառանցանքներից հոգնած ամբոխն է որոճում ընտրություն... Նա քայլում էր փողոցով, ձեռքերը թափահարելով ու բարձրաձայն խոսելով: Մտազբաղ էր ու կողքերը չէր նայում:

Grakam Սուրեն Դավթյան

Դիրիժորը
Մինչ այստեղ սեփական երևակայության թակարդն ընկածներն են խարխափում, իսկ դրսում ուրիշների զառանցանքներից հոգնած ամբոխն է որոճում ընտրություն... Նա քայլում էր փողոցով, ձեռքերը թափահարելով ու բարձրաձայն խոսելով: Մտազբաղ էր ու կողքերը չէր նայում: Չէր տեսնում մարդկանց ու ծառերին, միայն ճանապարհն էր կանչողը: Անտեսանելի աշխարհների հետ էր կռիվը, դիվահարի նման էր դեմքը: Ծղրտաց հանկարծ ու անշարժացավ: Նայեց կանգառում հավաքվածներին ու ասաց. -Ինչի՞ համար, ուղղությունը մեկն է... Հետո թափ տվեց ձեռքն ու արագ հեռացավ: Նա այս աշխարհից չէր, նա գտել էր բանալին իր անցման...br>
Փորձություն
Իսկ ինչու՞ չվերցնել, հարևանները, տարեկիցները հաճույքով վերցնում են ու թքած ունեն հանուն ինչի: Ճիշտ է դրամի կարիք չկա, բայց երբ բոլորը համատարած վերցնում են, հրաժարվելը կարծես իմաստ չունի: Խոստացան տղային չասել; Վերցրեց, բայց ետդարձի ճանապարհին փոշմանեց, ասես մեղք էր գործել չիմանալով ում հանդեպ: Լավ ի՞նչ աներ գումարը: Թոռներին նվերներ գներ, չէ, այդ դրամով երեխաներին ոչինչ էլ չէր գնի ավելի լավ է թոշակին խոստումը կատարի: Սիրտը ծանրացավ կատարվածի հանդեպ ամոթի ու խայտառակվելու վախից: Տղան ճիշտ էր: Երկար տարիներ ինքը նրա համար եղել էր տղամարդու, հոր իդեալ, իսկ հիմա դողդողացող ձեռքով վախկոտի մեկը, որն իրավունք չուներ մոռանալ իր ով լինելը: Գրպանն ասես դոդոշ էր մտել, ձեռքը զզվում էր ներս տանել: Մտավ տուն, գնաց իր սենյակ հանեց գրպանից դրամը ու նետեց ներքնակի տակ:Բոլորն էլ դժգոհ են ու սպասում են արդարության հաղթանակին, բայց ծաղկում է խաբեությունն ու ընչաքաղցությունը: Չէր հասկանում ինչո՞ւ սկզբունքներին հակառակ գնաց, դավաճանեց, երևի ծերությունն է պատճառը: Հին կարծրացած գաղափարների ու սղլիկ նորերի հակասության արդյունքն էր կամ էլ: Էլ ինչ իմաստության տարիներ, երբ երեխայի պես խաբնվեց: Եթե կինը կողքին լիներ գուցե հասկանար, ներեր: Որդին վիրավորանքից կպոռթկա, նրա աչքերին չի կարողանա նայել: Մտքերի ծանրությունից սկսեց արագ շնչել, լսելով սրտի խփոցները: Ուրիշները անատամ բերանները բացելով գլուխ էին գովում, թե ով քանի շտաբից է ընտրակաշառք վերցրել, և վերջում ոնց են բոլորին էլ խաբելով իրենց ուզածին ընտրելու, իսկ ինքը սեփական ազնվության ձեռքը կրակն է ընկել: Եթե վաղը ետ տանի գումարը, ավելի մեծ աղմուկ կլինի ու հաստատ որդին կիմանա: Տան համար էլ չէր կարող ծախսել այդ հարամ դրամները:Կյանքն անցել էր քարից ու մուրճից քրտնահամ ազնիվ հաց վաստակելով: Հարևանին լսեց ու չմտածեց, որ տարբեր մարդիկ են իրենք:Մեկի համար ամեն ընտրությանը ձայն վաճառելը ապրելու կերպ էր դարձել, իսկ իր համար կյանքի փորձաքար:Յոթանասուն հինգ տարեկան հասակում նստել է փշե հինգ հազարանոցի վրա ու շնչահեղձ է լինում անելանելիությունից: Նույնիսկ դագաղի համար չէր ծախսի դա, իսկ այն ժամանակ մտածում էր փող է կծախսի, կգնա: Առաջին անգամ հասկացավ, որ ամեն փող չէ, որ կարելի ծամել:Երևի իրոք ծերացել է, մանկական արկածախնդրության էր նման արածը, որից կորցրեց ինքնատիրապետումը: Ամոթ քեզ, Գևորգ, որ լսեցիր աղվես Մռազին: Դեռ բավական չի գումարը վերցրել է, մի հատ էլ ընտրության օրը պիտի ճարպկությամբ խաբի նրանց` իբր պատժելու համար քվեարկելով արժանավորի օգտին: Անխելք, պարզամիտի արկածասիրություն: Այն մարդկանց նմանվեցի, ովքեր ճահիճ են դարձրել մի ժամանկվա տաք ու գեղեցիկ կյանքը: Ձեռքը տարավ, վերցրեց ներքնակի տակից ճմրթված դրամն ու դուրս եկավ տանից: Որոշել էր իջնել քաղաքի կենտրոն և առաջին պատահած մուրացկանին նվիրել գրպանի եղածը: Մի ժամ թափառելուց հետո, չհանդիպեց ոչ մեկի: Փողոցով քայլելիս իբր թաշկինակը հանելու համար ձեռքը գրպանը տարավ ու հանելով թղթադրամը կամաց բաց թողեց, շարունակելով ճանապարհը: -Կներեք,- լսեց հետևից,- մի րոպե խնդրում եմ կանգնեք: Շրջվեց:Երիտասարդ տղա էր, նիհար մարմնով: -Հայրի՛կ, վերցրեք, սա ձեր գրպանից ընկավ: -Ի՞մ, հաստատ, տղաս: Փորձեց հրաժարվել, բայց տղան համառն էր ու ստիպված վերցրեց, շնորհակալություն հայտնելով: Ինչ լավն է երիտասարդությունը: Հիշեց տղային: Խղճի խայթից ներսը ճմլվեց: Մի՞ թե հասարակարգի փլուզումը իր տակն առավ մարդկային հավատն ու ազնվությունը: Նոր սերունդը ավերակների վրա պետք է հիմքեր դնի, իսկ այն լի է այսօրվա իրեն պատուհասած վտանգներով ու սխալներով: Ամեն ինչ թույլատրելի է ու առուծախի ենթակա: Հնից մնացած փորձը ու՞մ փոխանցի, երբ այն ժամկետանց է: Հարևանը խոստացել էր բերանը փակ պահել, բայց ի՞նչ գիտենա մտքին ի՞նչ կա: Փողոցի հարևաններից միայն իր ընտանիքն էր, որ հեռու էր միշտ եղել այսօրինակ խարդավանքներից, իսկ հիմա իր շհորհիվ նրանցից մեկն էլ ինքն է` խեղճացած, ձեռնասուն դարձած: Բակում տարեկիցները ծառի տակ հավաքված նարդի էին խաղում: Մոտեցավ, բարևեց ու տեղավորվեց կողքները: Քիչ հետո եկավ Մռազը: -Հարևա՛ն, տեղներս ծմակա, ասում եմ լավ էլ հավաքվել ենք, մի-մի բաժակ առյուծի կաթ չխմե՞նք, բարլուս անենք: -Չէր խանգարի, Գևորգ ջան, բայց գրպաններս կոպեկ չկա,- խեղճացած ասաց Մռազը: -Հե՛սա, վերցրու՛ փողը, Տոկոս Ժենիկի խանութից օղի ու հաց բեր: Աշխարհը մեռնել կա: Մռազը որս գտած աղվեսի պես աչքերը պսպղացնելով դրամը վերցրեց ու ուրախացած գնաց խանութ: Երբ Մռազը իր մատների միջից քաշեց-տարավ հինգ հազարանոց թղթադրամը, ասես իր հետ տարավ տագնապն ու անհանգստությունը: Ուրեմն ներքին ձայնը ճիշտ էր որոշել, այդ գումարը, այդ կուռքը նրան երկրպագողներին պիտի մատաղ աներ: -Տղե՛րք, Մռազը, որ գա առանց ինձ խմեք, կներեք շտապ գործ ունեմ, գնում եմ,-ասաց ոտքի կանգնելով ու նարդի խաղացողների զարմացած հայացքների ուղեկցությամբ քայլերն ուղղեց դեպի տուն:

Մեղանչում
Նորից կռվեց ընկերների հետ ու փակվեց աշխատասենյակում: Երկաթյա պահարանի թաքստոցից հանեց խնկամանն ու դողացող ձեռքով դրեց սեղանին: Դարակից վերցրեց խտացրած ածուխը, դրեց հին մոխիրների վրա ու վառեց` նստելով աթոռին: Գրպանից հանեց թղթի մեջ փաթաթված խունկը ու լցրեց կրակին: Փոքրիկ սենյակը, որը լիքն էր գրասենյակային գրքերով ու հին կահույքով լցվեց թանձր ծխով, որը բարձրանալով փռվեց առաստաղին ու ելք չգտնելով ծանրացավ մաշված վարագույրներին: Խորը շունչ քաշեց: Եթերային յուղի անուշաբույրը միանգամաից միտքը զուլալեց ու մանկությունը հիշեց: Ոտաբոբիկ գառնարածության սոված ու անհոգ օրերը, մորը, հորը: Ոչ մեկն իրեն չի սիրում: Ծանոթները խուսափում են, իսկ անծանոթները ակնածանքով նայելով փորձում մտերմանալ: Եվ երբ նորերի հետ սկսում է կարգավորել հարաբերությունները, հին ծանոթները սկսում են իր մասին վատաբանել, որի մասին զգում է երբ նորերը անխոս հեռանում են կամ ճանապարհը շեղում: Չի հասկանում, որտեղ սխալվեց ու ինչն էր պատճառը: Ասում են չար է: Նախանձում են: Հաստատ նախանձում են, որ միայնակ կարողանում է ստեղծել ու գտնել ապրելու, գոյատևելու միջոցներ: Խոսքի մեջ շիտակ է, գործում նախաձեռնող, կարծիք հայտնելուց էլ անկաշկանդ:Կողքից չեն տեսնում իրենց լալկադեմ ժպիտը, կեղծ ընկերասիրությունը: Նրանց նման ինքնախաբեությամբ չի զբաղվում: Ավելի լավ է ժայռի պես պինդ մնա, քան կրունկի ծամոն դառնա: Չարությունն ինչից է, թող իրենց մեջ փորփրեն, իսկ իր համար այդ պայքարում առաջիններին սկսել է հասկանալ, իսկ բարություն երազողներին խղճալ: Մարդուն տարանջատել երկու վիհերի, երբ այն էությամբ անպարփակելի է սխալ ու վտանգավոր էր համարում: Ափերով փակեց դեմքը: Մատների խնկաբույրը հոգու մաղձը վանում էր: Ամեն անգամ մենակ մնալուց, այս տիեզերական ծուխն էր մաքրում և ուժ տալիս պայքարելու համար: Շատերը գիտեին իր տարօրինակության մասին, բայց լռում էին: Միայն մեկը, ով սիրում էր անառիթ կծել, մի օր ասաց, թե դու անհավատ ու դաժան եսասեր ես, բայց խնկի սափորի առաջ այլ մարդու տպավորություն ես թողնում: Քո ներսում հակասություն կա, որից գլուխ չես հանում ու դրա համար կռվում ես քո ու աշխարհի հետ: Ճիշտ էր, բայց չէր կարող ընդունել, պարտությունից վախենում էր: Կնոջն էլ անհասանելի էին իր ձգտումները, տառապանքները: Նա էլ աշխարհի մի մասն էր ում հետ պայքարում էր` սպառվելով: Իսկ երեխաները, մայրը... Նրանք իր կյանքն են: Այստեղ կռիվ չկա, մաքուր անմնացորդ նվիրում է, հաշտության պահանջ: Մայրը մենակ էր ապրում, երբ ոտքը կոտրեց հրաժարվեց տեղափոխվել իր ու եղբայրների մոտ: Դա իմ ճակատագիրն է, ես մեն միայնակ պիտի տանեմ նրա փորձություններն ու պատիժը: Ու մենակյաց սրբի պես էլ չորացավ իր անկյունում, որտեղ ծնվել ու մեծացել էին հինգ զավակները: Կրկին խունկ լցրեց կրակին:Ասես սեփական գերեզմանն էր խնկարկում: Չէր հասկանում ողջ է, թե մեռած: Միայն անձայն շնչում էր, աչքերը չռած գունաթափ պատին, որտեղից աստվածամայրն էր ժպտում: Դարեր են անցել, բայց նկարից էլի բարություն ու սեր է ճառագում: Ինքնախաբկանք է, էլ ուժեղ չէ, ու չի էլ եղել: Արցունքները սրբեց: Սիրտը թեթևացավ: Թվաց՝ եկեղեցում է: Ժպտաց: Չէ հաստատ մեռել է և հիմա եկել է իր գերեզմանին այցելության: Ողորմի քեզ, անհաշտ մարդ, երեկ ես մեռել, թե այսօր: Քամին տարավ ծուխը ու կրակը մարեց տապանաքարի սառնությունից: Ճակատին նոր կնճիռ գծվեց, ակոս որով դեռ երեկ էր անցել: Որով դեռ պիտի անցներ վաղը... ]]> ]]> tag:www.lit-bridge.com,2012://1.793 2012-04-26T09:49:08Z 2012-04-26T10:17:09Z

Արամ Մամիկոնյան *** Հիմա կարևորը չխելագարվելն է, երբ ողերիս մեջ են խրում ասեղները՝ չփոփոխվող ուղությունները երամ-ոհմակներիս, ու չեն հերիքում բառերը,

Grakam Արամ Մամիկոնյան

Ինքնակենսագրական

Ծնվել եմ 1991 թվին, Արտաշատում: Ուսանում եմ Երևանի Պետական Բժշկական Համալսարանում: Բժշկությունից գրականություն և հակառակը վազվզելու կարիք չկա իրականում, որովհետև նրանք միասին՝ նման են ամենագեղեցիկ սիմֆո-մետալ ստեղծագործությանը: Մտքի, տողի, բառի հետ անսպասելի խաղը, երբ սպիտակ թուղթը հարցական նայում է քեզ, և սպիտակ լռությունը ընդհատելու անհամբերությունը ստիպում են, որ երբեք չհարցնեմ ինձ, թե ինչու եմ գրում: Ստեղծագործություններս տպագրվել են «Գրեթերթ», «9-րդ հրաշաիք» թերթերում:

*** Հիմա կարևորը չխելագարվելն է, երբ ողերիս մեջ են խրում ասեղները՝ չփոփոխվող ուղությունները երամ-ոհմակներիս, ու չեն հերիքում բառերը, մարյամուտները, ծխախոտը, ապտակներդ, ձայնի բարձրությունը, հարվածների ծանրությունը, փողը... ...չեն հերիքում.. Կներեք պապ, մամ, ուզում եմ սպանել ձեր սիրած հերոսին բոլոր բանաստեղծություներիս մեջ... ...ձեր տղեն բանի հեչ պետք չեկավ... Հիշողություն... ...գզգզված նյարդներ, մազեր, «ասկոֆեն-պ»-ով չբուժվող գլախացավ, թունդ թեյ... ...մամ, պապ ինձ գնացքը տանում է ու ճանապարհի կեսին մոռանում, թե ուր է տանում... Ամեն ինչ հնարավոր է և ստույգ պատահական... ...գիշերները... ...սեքսը, միայն որպես երկու գլանակ սիգարետի միջև խցկված անցանկալի ժամանակահատված... ...գիշերները... ...պարապությունը, շատախոսությունը, որպես թմրամոլ մտքեր... ...փափուկ տրածություն մի երկու ժամ մինչև հոդերդ մեռելի պես չլինելու հնարաորություն... ...գիշերները... ...դատարկված քնաբերների տուփերի անձգության մեջ... ...ու առավոտները, որ ճշգրիտ բաղադրատոմս ունեն՝ մեկ թեի գդալ լուծվող սուրճ, մեկ թեի գդալ շաքարավաղ, 250մլ եռացրած ջուր... բայց արդեն որերորդ առավոտն է, որ վաղը չի սկսվում, ու գնացքը տանում է, պապ, մամ, ու գնացքը տանում է... ...գիշերներս, ինձ՝ առավոտներում շփոթված... *** (Զեմֆիրային) Միայն նրա ոտնահետքերը, հետքերը չեն փոխում սպիտակ ձյան կատարյալ դատարկությունը (այստեղ)... Բառերի միջև խցկաված միջակայքերի պես լուռ ու պարտադիր օրեր, աղջիկ, նե, գայլ: *** Ածելու ծայրով ուզում եմ զգալ խորությունը երակներիս... Ճզմվում եմ սենյակիս վեց հարթություններով... Զզվելի է... Այսօր հայելու արծաթից ինձ քմծիծաղ տվեց արձագանքս... Ուզում եմ սպանել նրան... Մակարդվում է արյունս զուգարանի սալահատաին... Մինչ վերջին շունչս ատում եմ մտքերս երկվորյակ...

*** Նա սակարկել գիտի, այնպես որ հերթական անգամ կշոշափես գրպանիդ դատարկությունը... Ու քամիներդ խաղ կտան փեշերի հետ, ազդրերով ի վեր բարձացող քամիներդ... ...նա կհեռացնի ազդրերը, կոնքերի մեջ կնդունի ժանգոտվող տղամարդկությունդ... ... նա քեզ սակարկել գիտի... Դու կհանգցնես հեթական գլանակը, կճմռես Ռեդ Բուլի դատարկ թիթեյա տուփը, կհանգցնես հաջորդ գլանակը (գինին այլ համ ունի էս զիբիլից ու նրանից հետո)... ...կհանգցնես վերջին գլանակը... Կազատվես սենյակիդ ներկայությունից, ու քաղաը կշնչի դեմքիդ անցումի ծանր միզահոտը, մյուս անցումի էլ ավելի ծանր միզահոտը, քո, արդեն փակվող սրճարանների կիսդատարկությունը, պոդիումային թեթևամիտների պես երկար ու բարակ ձգվող մայթերի անծայրությունը... ...քաղաքը կշնչի քեզ... Կեղծ, ինչպես համբուրվելը սեքսից առաջ, և անկեղծ, ինպպես համբուրվելը սեքսից հետը... ... դու, նա, մարդիկ, ու գեղեցիկ մարդիկ... ...դասարանի գերազանցիկ աշակերտուհու անտանելի պարտաճանաչությամբ կրկնվող գիշեր-ցերեկները քո՝ փող չկա-ն, նրա շրխկացող սենյակի դուռը... Նա քեզնով սակարկել գիտի անվերջակետ, անվերջակետ... ]]> ]]> tag:www.lit-bridge.com,2012://1.792 2012-04-26T05:45:21Z 2012-04-26T06:19:09Z

Ժակ Ռուբո (Jacques Roubaud- 1932) ֆրանս. թարգմանեց Գառնիկ Մելքոնյանը 1. Այսպես ստեղծվեց երկինքն ու երկիրը, և դրանց ողջ պարունակությունը: 2. Եվ յոթերորդ օրն ավարտեց Աստված իր գործը, որ արել էր ու հանգստացավ յոթներորդ օրն իր ամբողջ գործից, որ արել էր,

Grakam Ժակ Ռուբո (Jacques Roubaud- 1932)
ֆրանս. թարգմանեց Գառնիկ Մելքոնյանը

1. Այսպես ստեղծվեց երկինքն ու երկիրը, և դրանց ողջ պարունակությունը: 2. Եվ յոթերորդ օրն ավարտեց Աստված իր գործը, որ արել էր ու հանգստացավ յոթներորդ օրն իր ամբողջ գործից, որ արել էր, 3. և օրհնեց Աստված յոթերորդ օրը և սրբագործեց այն, որովհետև այդ օրը Աստված հանգստացավ իր բոլոր գործերից, որ ստեղծել էր ու արել: 4. Արդ, եղավ այնպես, որ մարդիկ սկսեցին բազմանալ աշխարհի մեջ ու ծնեցին դուստրերի, 5. որոնց միջից, այս աշխարհի մեծերը տեսնելով, որ գեղեցիկ էին` կին առան նրանց, ում ընտրեցին: 6. Եվ Աստված տեսավ, որ մարդկանց վատությունը աճում էր ու բազմանում, և որ օրեց-օր նրանք իրենց սրտում լոկ չարություն էին որոճում ու նյութում: 7. Աստված տեսավ, որ դա վատ էր, 8. ու զղջաց, որ ստեղծել էր մարդուն աշխարհում իր պատկերով, որ արու և էգ էր ստեղծել նրան, 9. որ օրհնել էր նրան, որ աճեր ու բազմանար և լցներ երկիրը, որ իրեն ենթարկեր այն, ու տիրեր ջրում` ձկների, և օդում` թռչունների վրա: 10. Ահա, -ասաց Աստված.- Ես նրանց տվեցի ողջ երկրի վրա տարածված տեսանելի բոլոր բույսերի սերմերը և իրենց մեջ պտուղ սերմանելու սերմ պարունակող բոլոր ծառերը, և ահա թե ինչ արեցին նրանք : 11. Եվ դրանից ցավեց իր սիրտը:12. Եվ Աստված այնպիսի ջրհեղեղ առաջացրեց, որ ջուրը բարձրացավ երկրի վրա ու այնքան բարձրացավ, որ մարդը վերացավ երկրի վրայից:13. Եվ Աստված տեսավ , որ դա բարի էր:14. Եվ եղավ երեկո, և եղավ առավոտ` առաջին օրը վերջին օրերից:15. Աստված ասաց.-Թող ջուրը ծածկի երկնքի տակ գտնվող բոլոր բարձրաբերձ լեռներն ու ծածկի դրանք տասնհինգ կանգուն ավելի վեր: 16. Թող ջուրը խեղդի բոլոր կենդանի հոգիներին, լողացող կենդանիներին ու թռչուններիրն, որ ճախրում են երկրի վրա` օդային տարածության մեջ: 17. Եվ Աստված խեղդեց բոլոր խոշոր ձկներին և բոլոր կենդանի հոգիներին, որ ջուրը ծնունդ էր տվել ամեն մեկին` ըստ իր բնության, և բոլոր թռչուններին, որ թևեր ունեն, ամեն մեկին` ըստ իր բնության:18. Աստված անիծեց նրանց ու խեղդեց ջրում: 19. Եվ Աստված տեսավ, որ դա բարի էր: 20. Եվ երեկո եղավ և առավոտ` երկրորդ օրը վերջիններից: 21. Աստված ասաց.- Թող չլինի այլևս ոչ մի լույս երկնքի տարածության մեջ` ցերեկը գիշերից բաժանելու համար: Թող այլևս չլինեն նշաններ, եղանակներ կամ օրեր: 22. Թող այլևս լույս չլինի երկնքի տարածության մեջ` երկիրը լուսավորելու համար: Այդպես էլ եղավ: 23. Եվ Աստված վերացրեց երկու մեծ լուսատուները, ավելի մեծը` ցերեկը կառավարելու համար, ավելի փոքրը` գիշերը կառավարելու համար, ու նաև` աստղերը: 24. Աստված դրանք ջնջեց երկնքից, որպեսզի ոչ մի բան այլևս չբաժանի լույսը խավարից: 25. Եվ տեսավ Աստված, որ դա բարի էր: 26. Եվ երեկո եղավ և առավոտ` երրորդ օրը վերջիններից: 27. Աստված ասաց.- Թող քամի փչի երկրի վրա` ջուրը դադարեցնելու համար 28. Թող խցանվեն անդունդի աղբյուրներն ու փակվեն երկնքի ջրարգելակները, և թող դադարի երկնքի անձրևը: 29. Եվ ջուրն իջավ, ու տեսանելի եղան լեռների գագաթները՝ 30. Ու երբ ջուրը հոսեց երկրի վրայից ու երկիրը բեռնափաթվեց ջրից, ցամաքը նորից երևաց: 31. Այդպես քանդվեց ու քերվեց երկրի երեսից այն ամենն, ինչ կար այնտեղ, թե՛ մարդիկ, թե՛ գազաններն ու օձերը, թե՛ երկնքի թռչունները: 32. Եվ տեսավ Աստված, որ դա բարի էր: 33. Եվ երեկո եղավ, և առավոտ` չորրոդ օրը վերջիններից: 34. Աստված ասաց.- Թող այլևս ոչ մի տարածություն չլինի ջրերի միջև` բաժանելու համար ջրերն իրարից: 35. Ջնջեց Աստված տարածությունը, որը բաժանում էր տարածության տակի ջուրը տարածության վրայի ջրից: 36. Ջնջեց Աստված տարածության անունը, որ երկինքն էր: 37. Եվ տեսավ Աստված, որ դա բարի էր: 38. Եվ երեկո եղավ և առավոտ` նախավերջին օրը: 39 Աստված ասաց.- Այլևս ոչ մի լույս: Եվ լույսը վերացավ: 40. Աստված տեսավ, որ խավարը բարի էր: 41. Աստծո հոգին սավառնում էր ջրերի վրայով: Երկիրը ոչինչ էր ու ծանր: Խավար` անդունդի վերևում: 42. Աստված ոչնչացրեց իր ստեղծած երկինքն ու երկիրը: 43. Եվ երեկո եղավ և առավոտ` վերջին օրը: ]]> ]]> tag:www.lit-bridge.com,2012://1.791 2012-04-25T03:58:27Z 2012-04-25T05:34:26Z

Ռիմա Խաչատրյան Պատուհանս Իմ աչքերի լուսամուտի բռնակին Մի տեսիլ էր, մի սև բիծ էր երևում, Ու դողում էր ու ճաքում էր ապակին Ու հիշեցնում. բան եմ թողել ետևում...

Grakam Ռիմա Խաչատրյան

Պատուհանս Իմ աչքերի լուսամուտի բռնակին Մի տեսիլ էր, մի սև բիծ էր երևում, Ու դողում էր ու ճաքում էր ապակին Ու հիշեցնում. բան եմ թողել ետևում... Իսկ տեսիլն այն պատուհանն էր իմ բացում՝ Պատուհանն այն, որ գոցել էի ես անձայն. Մոռացումին պատժեց այլ մի իմացում, Ու հին հուշեր, հին պատիժներ արթնացան... Մոռացումս պատժվեց ու նրա հետ նաև ես, Տունս այրվեց մինչև վերջին լուսամուտը, Իսկ բռնակն այն ինձնից պոկված զղջման պես՝ Տեղը մնաց՝ ողջունելու լուսնումութը... Շտապող նամակ ես շտապում եմ. իմ վազքից շունչն է միայն քո պակաս, իսկ դու՝ լուրթ, բյուրեղ երազ. ոչ եղել ես, ոչ էլ կաս... ես շտապում եմ. սլացքից խռովում է իմ ճամփան. իմ ծովերն ինձ չեն սիրում, ու լռում է առափնյան... ես շտապում եմ. գորշ անցքից ինձ է ժպտում իմ անկումը, բայց ես դառն այս սպասման շիշը կըմպեմ մինչ վերջին կումը... ես շտապում եմ. մի՛ ծաղրիր, այլ ինձ շունչ տուր՝ կանգ չառնեմ, որ խավարը ցածում խեղդած՝ աղավնու պես վեր հառնեմ... ես շտապում եմ... թևեր տուր ինձ. իմ սլացքից ուժ ստացած մեկ էլ տեսար վերև թռա՝ վերջին անգամ նայելով ցած... ես շտապում եմ դռներն թակել գարնան թրջած ձեռքերով թաց ես շտապում եմ ճախրով փակել իմ հոգնատանջ նամակն այս բաց... Տեսնես ու՞մ եմ պետք... Ու՞մ է արդյոք պետք Թախիծս հիմա, Երբ դռներից ներս Ինձ լսող չկա, Իսկ դրանք դրսից Լուռ փակողը ես եմ... Ու՞մ է արդյոք պետք Նախատինքն իմ զուր, Երբ դռներից ներս Բարեկամ չկա, Ու երբ ինքս ինձ Ապտակողը ես եմ... Ու՞մ է արդյոք պետք Անմարմին հոգիս, Երբ դռներից ներս Հոգետուն չկա, Իսկ մահարձանս Քանդակողը ես եմ... Ու՞մ է արդյոք պետք Համրաքայլ ճամփաս, Երբ դռներից ներս Ինձ փարոս չկա, Իսկ նոր մոլորում Վաստակողը ես եմ... Ու՞մ է արդյոք պետք Ճառս անօգուտ, Երբ դռներից ներս Համախոհ չկա, Իսկ դրսում միակ Հաստակողը ես եմ... Ու՞մ է արդյոք պետք Գոյությունս սուտ, Երբ դռներից ներս Էլ ապրող չկա, Բայց դրսից դարձյալ Դուռ թակողը ես եմ... Ուզում եմ... Ուզում եմ ապրել Աշխարհից հեռու Գույներով լցված Ծաղիկ-տնակում... Ճոճանակ կախել Լուսնի այտերից Ու ամբողջ գիշեր Ճոճվել ու ճոճվել... Ուզում եմ ապրել Ամպերից պոկված, Փետուրներ փչող Քամու թևերին... Այգս նվիրել Գույներ-թելերին Ու ծիածանին Գույնի պես դաջվել... Ուզում եմ շնչել Օդի տեղ բարիք, Լույսին բազմալիք Ուզում եմ ննջել, Ապրել եմ ուզում Հույսի ամրոցում, Որ հույսի լանջին Արտի պես լանջվեմ... Ուզում եմ ցնդել Ցողերում այգի, Նոր թարմությունով Հին հոգիս լցնել, Ուզում եմ մարդիկ Ինձ էլ չհիշեն, Որ նրանց կողմից Ետ էլ չկանչվեմ... Ուզում եմ թաղվել Գույների ծոցում Ու վերածնվել Հավատի բոցում... Եվ լուսնից կախված Իմ ճոճանակով Օրերից մի օր Ճոճանակվելիս Ուզում եմ գտնել Ես մի սիրող սիրտ, Որի նվիրած Բոլոր օրերից Եվ ոչ մի օրում Այսպես չտանջվեմ... Մանուկը, որ ես եմ Այսօր չեմ վիճում, քեզ հետ համամիտ եմ, Որ այս մեծ կյանքում տեղ չունեմ, ավա՜ղ, Գուցե նրանից է, որ շատ միամիտ եմ, Կամ որ այս ամենը ինձ թվում է խաղ... Այսօր չեմ վիճի, ես այսօր անմիտ եմ, Կարող ես այսօր ինձ կոչել մանուկ, Բայց քո դեմ այսօր ես սիրազուրկ սիրտ եմ, Իմ հպարտության հնազանդ մի ստրուկ... Այսօր չեմ վիճի, չեմ ասի, որ ճիշտ եմ, Թեկուզ շատ խոսքեր կան շպրտելու քեզ, Բայց թե քեզ համար այս մանուկը վիշտ է, Ազատ ես որոնել քեզ մի հասուն կես... ]]> ]]> tag:www.lit-bridge.com,2012://1.790 2012-04-23T05:32:30Z 2012-04-23T05:53:08Z

Խաչիկ Տէտէեան ՆՈՅՆ ՀԱՐՑԸ Կը քալեմ փողոցներէն նոյնանման, Ամբոխին ընդմէջէն անտարբեր, Ու նոյն հարցն է որ զիս կը յուզէ. - Ու՞ր կ'ընթանայ այս թափօրը՝ Որուն մէկ մասնիկն եմ ես...

Grakam Խաչիկ Տէտէեան

ՆՈՅՆ ՀԱՐՑԸ Կը քալեմ փողոցներէն նոյնանման, Ամբոխին ընդմէջէն անտարբեր, Ու նոյն հարցն է որ զիս կը յուզէ. - Ու՞ր կ'ընթանայ այս թափօրը՝ Որուն մէկ մասնիկն եմ ես... 1985   ՏՈՒՐ ԻՆԾԻ ՏԷ՜Ր Ամէն բանէ աւելի Տուր ինծի իմաստութիւն, Տէ՜ր, Կեանքիս մէջ խաւա՜ր, Թող դառնայ միակ ջա՛հը անմար: Թող ամէն նոր օր Դառնայ պատգամ մը իմաստաւոր. Որպէսզի օրէ օր Կարենամ ըմբռնել խորհուրդներդ խորհրդաւոր: Իմաստութեան հետ մէկտեղ, Տուր ինծի տաղանդ մը հանճարե՜ղ, Որպէսզի մարդկութեան անմեղ, Պարզեմ ձգտումդ անշեղ...: 1985   ՏԱՐԱՆՋԱՏՄԱՆ ՈՒՂԻՆԵՐՈՎ Տարանջատման պահն է կարծես... Ժամանակին հետ անյայտացող Բարեկամութեան Հաւատքի Տեսիլքի Նախկին, այժմ այլանդակուած ըմբռնումներուն ազնիւ... Տարանջատում՝ ցեղերու ընտանիքներու Հեռացման ու բաժանումի ուղիներով Կորսուող սերունդներու ժամն է կարծես. - Գուցէ եւ միշտ էր եղած ու պիտի ըլլայ առյաւէտ: Անցկութեան ու խարխափումի օրերուն այս, Գիշերին հետ կորսուող սիրտ մը հեռացող բարեկամ եղբայր կամ քոյր Կ'երթան փախուստի,ազատագրութեան, Կ'երթան վիշտ մը մեծ հետն իրենց տարած, Կ'երթան արդարի, արժէքներու որոնումով, Միշտ ու միշտ կ'երթան Տարանջատման ուղիներով... 1989   ԱՄԷՆ ԵՐԵԿՈՅ ՆՈՐՈԳՈՒՈՂ Աստղեր տարածուած երկրի վրայ Ու աստղեր նետուած ծովուն բացերը Բիւրաւոր, լուսաւոր ու երանելի... Քաղաքն է իմ դիմաց պայծառ, Հեռուէն ան դրախտ մըն է աստուածային, Ներսը հնոց մը կրակի ու մեղքի... Ծովուն բացած մարմինը հոլանի, Կը ննջէ քաղաքը լու՜ռ, Երազելով հին օրերը փառքի. Բարձրէն ան հրաշքն է երազային, անմատչելի՛, Անոր խորը, աւա՜ղ, լճացումն է ախտերուն երկրաւոր, Նման պոռնիկին որ իր հրաշքին ներքեւ՝ Էութեան մէջ հազարներու թոյնն է կուտակած... Ու երեկոյի լռութեան մէջ կը մեկնի նաւը ճամբորդատար, Իրեն հետ կը տանի նոր կարաւան մը գաղթողներու, Կ'երթան յուսաբեկ, խառն ապրումներով, Ետին ձգած սիրելիներ ու հարազատ, Կ'երթան ետին լքած երկիր մը ողջակիզուող... Անոնք կ'երթան օտար ու լուսաւոր ոստաններ, Կ'երթան հազարներով, ամէն օր, կարաւաններն անհամար, Ետին միշտ լուսաւոր քաղաքն է երազային, Ետին ահաբեկ սրտեր, վիշտն ու տուայտանքն է մնացողներու, Ետին պատերազմի չարաշուք վճիռն է յամառօրէն շարունակուող Մահուան գիրկը առաջնորդող Ու ամէն երեկոյ աւելի եւս կը սպառի Վերջին յոյսն ալ անոնց աննորոգ...: 1987   ԿԱՐՕՏԻ ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ Կիզիչ օր մը ամրան Հեռացար դուն ընդհուպ, Առանց խօսքի ու լացի, Այլեւ համբոյրով մը ջերմ: Ու այն օրէն ասդին, Հոգւոյս մութ ծերպերուն մէջ Կայ կարօտի կսկիծ մը, Զիս մաշեցնող ու հիւծող: Հեռացա՜ր դուն արագ. Այն պահուն, երբ էիր Միակ մխիթարանքս, Ողջ նպատակը իմ գոյութեան: Ու լլկումի այս երեկոյին, Քե՛զ կը ցանկամ, պաշտելիս, Բայց դուն հեռունե՜րը կը ճախրես, Մի գուցէ նոր սէրեր կ'որոնես... Եթէ դաւաճանես սիրոյ մեր ուխտին, Սէրս թող ըլլայ կտակս վերջին. Քեզմէ վերջ ինձ կը սպասէ Ապերախտ գոյութիւն մը միայն...: 1985   ԿԱՐՕՏ Այս գիշեր կ'ապաւինիմ քեզի, Հոգիս մերկ կը դնեմ քու առջեւ Ինչպէս ողջակէզը՝ բագինին վրայ. Ընդունէ՛ զիս կարօտով մը հի՜ն, Ու սիրէ՛ նոր հուրով մը ջերմ: Օտարական մըն եմ այս երկրի վրայ, Թշուառ անցո՜րդ մը պատահական. Ընդունէ՛ զիս յարկէդ ներս լուսաւո՜ր, Ու մխիթարէ՛ տառապած հոգիս: Գուցէ ճանապարհս շատ երկա՜ր ըլլայ. Գուցէ երբեք չհասնիմ վաղուան լոյսին. Գէթ մէկ գիշեր պահէ ինծի քեզի մօտիկ, Ու սիրոյ նոր խաբկանք մը տուր: Այս գիշեր սիրէ՛ զիս Անցեալի անհո՜ւն, անկե՜ղծ սիրով... 1985 ՆԵՀՐՈՅԻ ՈՒՂԵՒՈՐՈՒԹԻՒՆԸ Ուղեւորութեանը մէջ կէս դարու, Անցաւ ան կեանքի քառուղիներէ տարբեր, Հպարտութեամբ տեսաւ մա՜րդը մեր օրերու, Որ կ'երկնէ հրաշքներ բազում, կը կերտէ Աշխարհ մը նոր՝ մտքին հանճարով ու բազուկով արի՜։ Անցաւ ան բոցի ու աւերակներու արանքներէն, Տեսաւ նոյն մարդը, որ կը քանդէ իր արարածը՝ իր իսկ ձեռքերով, Վիշտ, ահ ու սարսափ կը սփռէ չորսդին, Կը սերմանէ բարիք՝ գարնան, Կը հնձէ չարիք՝ աշնան. Կը ցանէ տառապանք իր մեղկ ձեռքերով, Ու ատելութիւն կը քաղէ իր գորշ ճիրաններով։ Ապշած նայեցաւ իր ետին, ու տեսաւ մշուշոտ Քաղաքը մանկութեան՝ մեղքի ու արեան մէջ։ Նայեցաւ առաջ, աշխարհին՝ որ կ'եռեւեփէր, Շէնշող լոյսերու խօլական պարին կշռոյթով, Տեսաւ հոն հնոց մը անդիմագիծ նոր մարդու, Ուր, միօրինակ, ծանծաղ տեսքով Կերպարներ կը ստեղծուին օրնիբուն։ Նստեցաւ շուարած ճամբեզրի նստարանին, Աչքերը յառած անհուն հորիզոնին։ Ինչո՞ւ այսպէս է, հարց տուաւ ան, ափսոսանքով։ Նեհրօ՜, Նեհրօ՜, բացագանչեց ձայն մը հեռուէն.- Ինչո՞ւ շշմած, այդքան ցա~ւ կայ քու ներսիդին. Դուն մարդ ես այլոց նման, որ եկան ու գացին, Մի՞թէ անտարբեր էին անոնք իրենց ցաւերուն, Կամ անհոգ՝ հանդէպ իրենց ճակատագրին, Կու գան ու կ'երթան քեզ նման հարցադրումներով, Բայց պատասխան չունին իրենց հոգիներուն մէջ, Կ'ապրին, կը տխրին, կը հրճուին, կը սիրեն քեզ նման, Կ'ատեն պահը, որ դարձաւ իրենց նպատակ։ -Ելի՜ր, քալէ՜ ճանապարհը քեզի վիճակուած, Ու սոսկա՜յ շուքէն որ դարձաւ քեզի ընկեր... Քալեց Նեհրօ Ամազոնի տափաստաններէն խիտ, Նոր Աշխարհի երկնաքեր պողոտաներէն ժխոր, Մինչեւ Արեւելքի թանձր պարիսպները ամեհի, Անցնելով Նեղոսի տղմուտ ջուրերէն պղտոր, Տեսաւ անդուլ ճիգը մարդուն, հեւքը՝ անբացատրելի, Ապշեցաւ երկա~ր՝ անոր ցաւին ու խնդուքին, Իր մէջ ամբարած աւիշին ու կեանքին, Իր կորովի ոգիին, անըմբռնելի, Ու կեանք կոչուած առեղծուածին տառապագին. Տարօրինակ կտաւ մը բազմաշերտ երանգներով, Որ մերթ թախիծ ու ցաւ, մերթ յոյս ու լոյս կը սփռէ չորսդին. Չգտաւ իմաստ իր մտորումներուն խորաթափանց, Բացի եղելութիւնը որպէս բացարձակ վիճակ։ Ապա գնաց տուն եւ գրեց պոէմ մը երկա~ր, Ու անուանեց զայն՝ «անաւարտ ճամբորդութիւն»։ ԿԸ ՔԱԼԵՆ ԱՌԱՋ Դաժան օրերուն այս, Դաժան պահերուն մեր, Երբ խաժամուժին մէջ նետուած Վակոնները շոգեկառքին կը յառաջանան արագ, Երբ գալիքի պահերը միգամած Երկունքի ցաւերով են յղի, Երբ մարդը երկնքի ու երկրի Ահեղ մարտին մէջ նետուած էակ մըն է անիծեալ, Մինչ սեւն ու սպիտակը ձուլուած իրարու, Տարտամ պատկեր է նկարիչին Պաստառին վրայ.- Կը քալեն ամբոխները առաջ Յոյսի մը, ապաւէն լաստին պատրանքով, Նոր ճանապարհի որոնումի Յորձանուտին մէջ նետուած ակամայ, Երբ ճապաղ առօրեան իրենց օրագիրն է միանուագ, Ու սերմը պտուղին՝ այլոց ձգուած բարիք մնայուն, Կը նային ետեւ, կը նային առաջ, Ու մշուշն է միշտ հորիզոնը ծածկած, Բայց դեռ կը յուսան, Դեռ կը տագնապին, Դեռ կը քալեն առաջ... ]]> ]]> tag:www.lit-bridge.com,2012://1.789 2012-04-22T09:58:53Z 2012-04-22T18:51:46Z

Հասմիկ Հոխանյան Թերևս, նոր բացահայտում արած չեմ լինի՝ ասելով, որ «մարշուտնի» հորջորջվող երթուղայինները վաղուց մեր առօրյա կյանքի անբաժան մասն են կազմում: Լույսը բացվելուն պես մարդիկ ինչ-որ տեղ են շտապում՝ մեկը դասի, մյուսը աշխատանքի, երրորդը՝ ինչ- որ գործով կամ պարզապես ուր պատահի: Իսկ նպատակակետին հասցնողը, իհարկե, մարշուտնին է: Շատերի համար դա պարզապես փոխադրամիջոց է, որոշ բծախնդիր ուղևորների համար՝ հասարակության վարք ու բարքի տիպիկ դրսևորման միջավայր.

Grakam Հասմիկ Հոխանյան

Թերևս, նոր բացահայտում արած չեմ լինի՝ ասելով, որ «մարշուտնի» հորջորջվող երթուղայինները վաղուց մեր առօրյա կյանքի անբաժան մասն են կազմում: Լույսը բացվելուն պես մարդիկ ինչ-որ տեղ են շտապում՝ մեկը դասի, մյուսը աշխատանքի, երրորդը՝ ինչ- որ գործով կամ պարզապես ուր պատահի. իսկ նպատակակետին հասցնողը, իհարկե, մարշուտնին է: Շատերի համար դա պարզապես փոխադրամիջոց է, որոշ բծախնդիր ուղևորների համար՝ հասարակության վարք ու բարքի տիպիկ դրսևորման միջավայր. ինձ համար, այդ երկուսից զատ, միկրո-ավտոբուսը յուրօրինակ անոնս է՝ կյանքի երկար ուղին իր մեջ ամփոփող: Ներս մտնելով ու հետևից փակելով դուռը՝ ուղևորի առաջին գործը նստատեղիի ընտրությունն է: Նա ընտրում է այն տեղը, որն առնվազը հաճելի ընթացք ապահովելու երախշխիքն ունի: Իսկ այդ «հաճելին» տարբեր կերպ է ընկալվում տարբեր ուղևորների կողմից: Երբևէ ուշադրություն դարձրել ե՞ք, թե որ նստատեղին եք դուք ընտրում երթուղային մտնելիս: «Դե որն ազատ է, էնտեղ էլ նստում ենք, էլի», կասեք դուք: Այո՛, այո՛, դուք ճիշտ եք, բայց երբ հանգամանքները այլ են, երբ բոլոր նստարանները գրկաբաց ձեզ են սպասում, այդ դեպքում ինչպե՞ս եք վարվում: Երևի տարօրիանակ բան եմ հարցնում ու երբևէ չեք էլ մտածել ենթագիտակցորեն արված ձեր ընտրության մասին, անկեղծ ասած՝ ինքս էլ երբեք այդ մասին չէի մտածել, մինչ այն պահը,երբ առաջին անգամ, կատարեցի ոչ ինձ բնորոշ մի սխալ ընտրություն, որը, անշուշտ, խախտեց հաճելի ընթացք պարգևող ճանապարհի ընթացքը: Առհասարակ, երթուղային մոտք գործելուց հետո, առանց մի վայրկյան իսկ տատանվելու, ընտրում եմ միայնակ նստարաններից մեկը. սիրում եմ միշտ առանձնանալ, լինել ինքս, դեգերել իմ հոգեվիճակի, զգացմունքների ու մտքերի աշխարհում: Միայնակ լինելու հստակ ընտրություն եմ կատարել նաև կյանքում. շտապեմ ասել,որ ես դրանից բոլորովին էլ չեմ վհատվում, ընդհակառակը, սիրում եմ չվախենալ ու չխուսափել՝ բոլորի համար այդ անցանկալի համարվող կյանքի ընթացքից: Միայնակ ուղևոր լինելու առավելություններն ավելի հստակ ուրավգծվեցին ինձ համար հենց այն պահից, երբ միայնակ նստարանների զբաղված լինելու պատճառով, ստիպված եղա զբաղեցնել երկտեղ նստարան, որի երկու նստատեղիներն է էլ դեռ չէին գտել իրենց ուղևորին: Իհարկե նման պարագայում միշտ նախընտրում եմ պատուհանի կողմը նստել,որպեսզի գոնե ինչ-որ չափով կարողանամ ինձ առանձնացած զգալ՝ հերթական անգամ փորձելով թափանցել իմ իսկ մտքերի խորքը՝ համոզված լինելով, որ շուրջբոլորս կատարվող ոչ մի բան չի կարող ինձ շեղել կամ անհանգստացնել, մի խոսքով, խախտել ինձ համար հաճելի ընթացքը: Այնուամենայնիվ, առաջին իսկ ուղևորների ոտնաձայները սկսում են ինձ անհանգստացնել. սրտատրոփ սպասում եմ, թե տեսնես ով է լինելու իմ ուղեկից-կողակիցը: Անհանգստությունս փոխվում է հիասթափության,երբ քայլերը,որոնք հազիվ մոտեցած,արդեն հեռանում են՝ ինձ համակելով չընտրված լինելու տհաճ զգացումը: Ու հերթական անգամ համոզվում եմ, որ ինքնակամ միայնակ լինելու ընտրությունից ավելի լավ բան չի կարող լինել, չէ՞ որ այդ պարագայում երեբեք չես բախվի չիրականացված սպասումների տհաճ զգացողությանը, հիասթափության կամ հուսահատության հետ. աննախադեպ ոչինչ լինել չի կարող,դու գիտես,որ միայնակ ես,ոչ ոքի չես սպասում ու տհաճ անակնկալների հնարավորությունը հասցված է նվազագույնի: Իսկ երկտեղանի նստարանում ուզես-չուզես, ի վերջո՝ բախտի բերմամբ, թե պատահմամբ, կողքդ մեկը հայտնվելու է, և ոչ միայն մեկը, այլ միանգամից մի քանիսը, որովհետև մոտակա կանգառում յուրաքանչյուր նախորդը շտապում է իջնել, չհիշելով անգամ դեմքիդ ինչպիսին լինելը... Ու թեև, այդ անգամ, քիչ-քիչ համակերպվել էի իմ ուղեկիցների չավարտվող հերթափոխին, բայց ինձ դուրս չէր գալիս բախտի քմահաճույքով բաժին հասած ուղեկիցների երևույթը, չէ՞ որ նրանք հայտնվում են քո կողքին հենց այն պարզ պատճառով, որ ուրիշ ազատ տեղ չկա, հո կանգնած չեն մնալու... Չէ, երբեք չէի ցանկանա իմ կողքին մեկը հայտնվի կանգնած վիճակում, քանզի կարծում եմ, որ կանգնած մնալն ու կողքիդ չնստելն էլ պետք է համարել նույնպես գիտակցված ընտրություն... Թերևս ասվի, թե այս բնութագծերով՝ ես դատապարտված եմ միայնության, բայց դա այնքան էլ ճիշտ չէ: Չէ՞ որ կյանքում չնախատեսված հաճելի անակնկալներ էլ լինում են: Երբ գալիս է հերթական, բարի չարաճճիությունն անելու պահը՝ նախախնամությունը չի զլանում մատուցել իր անակնկալը: Ով գիտե՞, գուցե՞ իմ ուղեկիցը լինի հենց այն մարդկանց շարքում, ովքեր նստարան չլինելու պատճառով կանգնած են մնացել: Եթե դա այդպես է, ես բնավ չեմ վարանի նույնիսկ իմ միտեղանի նստարանը կիսելու հենց այդ ուղևորի հետ: Չէ՞ որ, երբ երկու հոգի սիրում են միմյանց, միաձուլվում են, դառնում մեկ մարմին, այդ դեպքում մեկ նստատեղին էլ լրիվ կբավարարի, մի՛ մտահոգվեք: Եվ մինչ ես իմ սխալ ընտրած նստարանի բեռն էի կրում, սկսեց անձրևել: Հետզհետե ավելացող կաթիլները ասես զգալով, որ ես հարազատ մեկի կարիքն ունեմ, տկտկացնելով ավտոբուսի պատուհանին՝ սկսեցին զրնգուն, աղմկոտ, գուցեև թախծոտ զրուցել՝ իրենց խոհերը կիսելով ինձ հետ: Որքա՜ն տարբեր են նրանք:Մեկը վախեցած կպել է ապակուն ու վախենում է ցած գլորվել, վախենում է այլևս գոյություն չունենալ, մոռացվել. վախենում է այն մտքից, որ իր վերջին հանգրվանը կոյուղին կամ ջրափոսն է լինելու: Իսկ գու՞ցե ինքը դրա համար չի ծնվել,գու՞ցե ծնվել է մեռոնի կաթիլը լինելու համար, բայց ենթարկվել է ճակատագրի անագորույն խաղին... Իսկ,ահա, այս կաթիլը,պատուհանին ընկնելուն պես, շտապում է ցած գլորվել: Նա ինքնամոռաց գնում է դեպի իր վախճանը,երևի նրա համար կյանքը կորցրել է իր երբեմնի իմաստը, որով պայքարելը այլևս դարձել է անիմաստ: Որոշ կաթիլներ, ուղևորների պես կատարում են իրենց ընտրությունն ու գտնելով իրենց կեսը միաձուլվում են ու միասին հոսում դեպի կանգառ... Իսկ մի քանիսը այնպես էլ միայնակ, տրված երթուղայինի ուժեղ ցնցումներին, դողդողալով շարժվում են ապակու վրա՝ հավատարիմ մնալով իրենց ուղեծիրին: Գուցե նրանք, ճիշտ ժամանակին ու ճիշտ վայրում, չեն գտել իրենց կեսին, կամ պարզապես, երկնքում չեն պայմանավորվել երկրի վրա իրենց հանդիպման մասին: Ամեն դեպքում, ցավոք, արդեն շատ ուշ է որևէ անփութություն շտկելու համար, քանի որ կյանքում հնարավորությունը միայն մեկ անգամ է տրվում մարդուն կամ... կաթիլին: Ես լսում եմ իրար միաձուլված զույգ կաթիլների զվարթ քրքիջներն ու ամբողջ հոգով ուրախանում նրանց երջանկությամբ: Ի՜նչ լավ է երբ որոշ դեպքերում ճակատագիրը հրեշտակային բարություն է կիրառում... Այսպես, թե այնպես, վերջին կանգառում երթուղայինը լրիվ դատարկվում է՝ սպասելով նոր ուղևորների... ]]> ]]> tag:www.lit-bridge.com,2012://1.788 2012-04-20T08:06:53Z 2012-04-20T08:17:40Z

Կոլյա Տեր հովհաննիսյան ՁԵԶ ՀԵՏ ՄԻԱՍԻՆ Այսօր զգացի տառապանքը ձեր, Հեգ նահատակնե՜ր, Երբ շըրխկոցով խորտակվեց դուռը Եվ վայրենաբար սենյակս խուժեց Տեսքով ահարկու ենիչերին սև...

Grakam Կոլյա Տեր հովհաննիսյան

ՁԵԶ ՀԵՏ ՄԻԱՍԻՆ

Այսօր զգացի տառապանքը ձեր, Հեգ նահատակնե՜ր, Երբ շըրխկոցով խորտակվեց դուռը Եվ վայրենաբար սենյակս խուժեց Տեսքով ահարկու ենիչերին սև... Անսփոփ վիշտը ձեր խոր զգացի, Երբ տարիների վաստակով համեստ Շինած օջախս վերածվեց, Դարձավ կողոպուտի բեմ... Անարատ մանուկ եղա ես մի պահ՝ Սարսափը պատեց, Հայ սիրագորով մայր եղա մի պահ՝ Ցասումը ժայթքեց, Հայ պատվախնդիր այր եղա մի պահ՝ Հոգիս կսկծաց Ստորացումից այս անմարդկային, Բարի նան եղա՝ Խառնեցի իրար աղոթք ու անեծք, Բարի պապ եղա՝ Չարացավ հոգիս, սիրտս փոթորկվեց... Իմ հայրենական շեմքից կոպտաբար Դուրս վռնդվելիս՝ Գիշերվա կարմիր խավարի միջից Անարդարության պիղծ ուրվականը Ծառացավ իմ դեմ Թուրքի կերպարով... Օ՜, նահատակներ, Անապատներով բոբիկ քայլելիս՝ Ծնկներում իմ մերկ ու արյունլվիկ Ձեր հոգնությունը ցգացի խորը... Զգացի՝ ինչպես քարի հարվածից Ալ արյուն հոսեց տանջահար դեմքիս... Մշուշուվ պատած աչքերիս առջև Ի՜նչ դժոխային տեսիլներ անցան... Գազանային այս տանջանքից հետո Կոկորդս խրված դաշույնը թվաց Փրկարար մի ձեռք. Եվ... երանությամբ զգացի այրող Գնդակի մուտքը խոցված սրտիս մեջ... Ո՜վ նհատակնե՛ր, Այսօր զգացի ապրումները ձեր, Տանջվեցի ձեզ հետ Ու... մեռա ձեզ հետ, Բայց ...կենդանացա: Ձեր տառապանքը, Ձեր հոգնությունը, Ձեր ցավը անհուն, Ձեր ոտնահարված պատիվը անբիծ Մայրե՛ր ու քույրե՛ր, Ձեր զուսպ ցասումը, Ստորացումը, վիշտն ու մորմոքը Տարաբախտ այրե՛ր, Ձեր ծով տանջանքը հայ նահատակնե՛ր, Կուտակվեց դարձավ հսկա մի բլուր՝ Ծանրագին ու խոր եկավ ու լցրեց Վշտակեզ հոգիս Ու կենդանացա... Զգացի՝ ինչպես ձեռքս բռունցքվեց, Դեմքս պրկվեց ու պոկվեց հանկարծ Անծանոթ մի կոչ սրտիս ընդերքից՝ -Պայքա՛ր մինչև վերջ...

Ապրիլ 24, 1973

ԿԱՊՐԻ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ

Տատիկն այս խորշոմնազարդ Հայաստանն է հին, Ապրել է վիշտ, ավեր ու դարդ, Ձյուն է մաղվել գլխին: Զրուցում են այնպես խաղաղ Հիմա տատ ու թոռ... Թողնիկն այս ժիր ու ուրախ Հայաստանն է նոր: Հնանում է, նորանում է Ու նոր է Հայաստանը. Աճում է, զորանում է, Կապրի հայաստանը: Կ ա պ ր ի՜ Հ ա յ ա ս տ ա ն ը... ]]> ]]> tag:www.lit-bridge.com,2012://1.787 2012-04-19T13:19:50Z 2012-04-19T13:56:05Z

Լուիս Ֆերնանդու Վերիսիմու (Luis Fernando Verissimo- 1936) Պորտուգալերենից թարգմանեց Անի Վարդազարյանը Ժոզեն մահացավ տաղաչափական ճշգրտությամբ՝ Օդային Կամուրջ-ի ինքնաթիռներից մեկում, Սան Պաուլոյի ու Ռիոյի միջև ընկած ճանապարհի կեսին: Սիրտն էր: Մահացավ մոխրագույն կոստյումը հագին ու մուգ գույնի փողկապով, ձեռքին` նույն սև պորտֆելը, որի հետ տարիներ շարունակ ամեն երկուշաբթի վայրէջք էր կատարում Սանտուս Դումոնտ օդանավակայանում:

Grakam Լուիս Ֆերնանդու Վերիսիմու (Luis Fernando Verissimo- 1936)

Պորտուգալերենից թարգմանեց Անի Վարդազարյանը

Ժոզեն մահացավ տաղաչափական ճշգրտությամբ՝ Օդային Կամուրջ-ի ինքնաթիռներից մեկում, Սան Պաուլոյի ու Ռիոյի միջև ընկած ճանապարհի կեսին: Սիրտն էր: Մահացավ մոխրագույն կոստյումը հագին ու մուգ գույնի փողկապով, ձեռքին` նույն սև պորտֆելը, որի հետ տարիներ շարունակ ամեն երկուշաբթի վայրէջք էր կատարում Սանտուս Դումոնտ օդանավակայանում: - Խեղճ Պաուլիստ* ...,- ասացին նրա աշխատակիցները հոգեհանգստի ժամանակ` ցավալով այդքա՜ն լուրջ, այդքա՜ն օգտակար, այդքա՜ն ջանասեր աշխատակցի կորստի համար: Նրա մականունը Ռիոյում՝ Պաուլիստ էր: Կինն ու տասնութ տարեկան որդին զուսպ էին և համակերպված` ողջ հոգեհանգստի ընթացքում: Դա Ժոզեի ոճն էր: Ոչ մի էքստազ կամ զգացմունքների դրսևորում. լոկ զսպվածություն: Որդին որոշել էր, որ նրան թաղեն բաճկոնը հագին: - Ճիշտն ասած,- քչփչում էր Ժոզեի գրասենյակի աշխատակիցներից մեկը,- բանն այն է, որ նա երբեք էլ չընդունեց Ռիոյի սովորույթները... - Միշտ էլ աքսորված պաուլիստ է եղել,- համաձայնեց ինչ-որ մեկը: - Աքսորվա՞ծ,- զարմացավ մեկ ուրիշը,- բայց նա ապրում էր համ այնտեղ, համ այստեղ... Հենց այդ պահին ներս մտան մի տիկին ու մի աղջիկ` արցունքների մեջ կորած, երկուսի հագին էլ նույն ջինսից, ուսներին մեծ կաշվե պայուսակներ, որոնցով եկել էին Սան Պաուլոյից: - Կարիոկա**,- ճչաց կինը` շտապելով դեպի դագաղը,- այդ դո՞ւ ես, Կարիոկա: - Պա՜պ,- ճչաց աղջիկը` խոնարհվելով հանգուցյալի վրա: Համատարած իրարանցում: Ընտանեկան փաստաբանը` պարոն Լուպերսիուն այնպես արեց, որ Ժոզեի երկու կանայք հավաքվեն սգո սրահից առանձնացած մի տեղ: Ամենադժվարը երկրորդ կնոջը (հոգեհանգստին ներկա գտնվելու հերթականությամբ) դագաղից պոկելն էր: Կարճ ժամանակում հաստատվեց եղելությունը. Ժոզեն Սան Պաուլոյում էլ ընտանիք ուներ: Աղջիկը տասնհինգ տարեկան էր: Ռիոյի կինը կարճ ու կոնկրետ ասաց. - Օրինականը ես եմ: - Սիրելիս...,- սկսեց մյուսը: - Ես ձեր սիրելին չեմ: Մենք նույնիսկ ծանոթ չենք: - Հանգիստ, հանգիստ,- խնդրեց Պարոն Լուպերսիուն: - Հիմա գիտեմ, թե ինչուԿարիոկան երբեք չէր ուզում ինձ բերել Ռիո...,- ասաց մյուսը: - Նրա անունը Ժոզե է. կամ` էր, մինչ սա պատահելը,- ասաց առաջինը՝ ինքն էլ չանդրադառնալով, որ մա՞հը նկատի ունի, թե երկրորդ ընտանիքի բացահայտումը: - Այնտեղ` Սան Պաուլոյում, իր շրջապատում բոլորը նրան Կարիոկա են անվանում: - «Շրջապատո՞ւմ»,- զարմացավ առաջինը: Ռիոյում մենք շրջապատ չունեինք: Հազվադեպ էինք տնից դուրս գալիս: Մեկ կամ երկու ընթրիք` փոքր խմբով. երբեմն` համերգներ: Հիմնականում, մինչև ժամը տասը, մենք արդեն անկողնում էինք լինում: Հոգեհանգստի սենյակում Ժոզեի որդին խուսափում էր իր խորթ քրոջ հայացքից: Երկուսն էլ նման էին իրար: Հոր դիմագծերն ունեին: Աչքերը դեռևս արցունքներով լի աղջիկն ասաց, որ առաջին անգամ էր հորը փողկապով տեսնում: Տղան ուզում էր ասել, որ հորն առանց փողկապի երբևէ չի հիշում, բայց հարմար գտավ ոչինչ չասել: Լարված իրավիճակ էր: - Խեղճ հայրիկ,- շշնջալով ասաց աղջիկը,- միշտ այնքան կատակասեր... Որդին գնալով՝ բան չէր հասկանում: Նրա մականունը Սան Պաուլոյում՝ Կարիոկա էր: Ամեն հինգշաբթի սպորտային վերնաշապիկով, ծայրահեղ դեպքում մի սվիտեր ուսերին գցած` վայրէջք էր կատարում Կոնգոնիաս օդանավակայանում: Մի անգամ նույնիսկ եկել էր ծովափնյա հագուստով: Սիրում էր բնակարանը լցնել ընկերներով կամ իր շրջապատի մարդկանց հետ գնալ ռեստորան կամ քեֆերի: Ու եթե որևէ մեկն ասեր՝ նա Սան Պաուլո է գնում արդարանալով, թե «Վաղն աշխատանքային օր է», նա վրդովված ասում էր, որ պաուլիստն ապրել չգիտի, որ մտածում է միայն փողի մասին, որ միայն կարիոկան գիտի կյանքը վայելել: Այնուամենայնիվ, չնայած որոշ հավաքույթների սրահներում՝ մինչև պորտը բաց վերնաշապիկի հետևանքով ունեցած վատ տրամադրությանը, նա իրեն հատուկ անկաշկանդությամբ՝ պաուլիստների մեջ հաջողություն ուներ, ինչպես նաև բիզնեսում: Ամեն երկուշաբթի թռչում էր Ռիո` ասելով, թէ պետք է լինի ծովափին, շնչի մի քիչ: - Դուք չէի՞ք զարմանում, երբ նա Ռիոյից այդքան սպիտակ մաշկով էր վերադառնում,- հարցրեց օրինական կինը: - Նա ասում էր, որ ծովափում չի սևանում, հենց ոտքը դնում է Կոնգոնիասի օդանավակայանը, սպիտակում է, - ասաց մյուսը: Երկուսն էլ ժպտացին: Ավելի ուշ, տանը, պարոն Լուպերսիուն մտորում էր դեպքի շուրջ: - Երկու աշխարհների հերոս,- ասաց նա: Կինը, ինչպես միշտ, չէր լսում: Պարոն Լուպերսիուն շարունակեց. - Ռիոյում տիպիկ պաուլիստ էր, մի ծաղրանկար: Այո, հենց այդպես: Պարոն Լուպերսիուն որևէ եզրակացություն անելիս՝ միշտ սկսում էր խաղալ իր երկար մատներով: Հենց դա էր. Ռիոյում նա պաուլիստական մի ծաղրանկար էր՝ պաուլիստի կարիոկայական պատկերը: Իսկ Սան Պաուլոյում` ընդհակառակը: - Ավելին: Ռիոյում ճանաչված պաուլիստի դերը կատարելը նրա համար վայելք էր, իսկ Սան Պաուլոյում կարիոկայի դերը` վաճառքի ստրատեգիա: Ոգևորված փաստաբանը ուժեղ սեղմեց կնոջ թևը, որն ասաց «Ա՜յ, Լուպերսիու»: - Դու չե՞ս տեսնում: Նա կարիոկայորեն ճարպիկ մարդ է եղել, երբ պաուլիստի դերում է եղել և՝ պաուլիստորեն գործունյա, երբ կարիոկայի դերում է եղել: Ստերեոտիպային gigolo*** : Բրազիլական մի սինթեզ: Բայց այդ երկուսից ո՞րն էր իրական Ժոզեն: Երկու այրիներն էլ մենակ քնեցին: Ռիոյինը` առանց իր Ժոզեի` կարիոկայականին հակասող պահանջների ու պատասխանատվության այդ քարե կտորի: Իսկ Սան Պաուլոյինը` առանց իր Կարիոկայի` այդ պաուլիստական մոխրի վրա փչող ծովային քամու: Երկուսն էլ հառաչեցին: ---------------------------------------------------------------------------------------- * Այդպես են կոչում Սան Պաուլո նահանգում ծնված մարդկանց ** Այդպես են կոչում Ռիո դե Ժանեյրո քաղաքում ծնված մարդկանց *** Տարեց և հարուստ կնոջ հաշվին ապրող երիտասարդ, պորտաբույծ ]]> ]]> tag:www.lit-bridge.com,2012://1.767 2012-04-14T09:56:24Z 2012-04-14T12:21:56Z

Նորա Պարութճեան Իմ խօսքս ուղղուած պիտի ըլլայ անոնց, որոնք կը դաւանին արեւմտահայերէնը իբրեւ ազգային ժառանգութիւն, եւ կը կարծեն կամ համոզուած են որ ատոր կարեւորութեան գիտակցութիւնը ունին, հոս՝ Ֆրանսայի մէջ, եւ քիչ մըն ալ այլուր։

Grakam Նորա Պարութճեանի ելոյթը՝ Փարիզ, Արարատ Գիտական Միջազգային Կաճառի կազմակերպած համագումարին (05.02.12) Իմ խօսքս ուղղուած պիտի ըլլայ անոնց, որոնք կը դաւանին արեւմտահայերէնը իբրեւ ազգային ժառանգութիւն, եւ կը կարծեն կամ համոզուած են որ ատոր կարեւորութեան գիտակցութիւնը ունին, հոս՝ Ֆրանսայի մէջ, եւ քիչ մըն ալ այլուր։ Պիտի խուսափիմ անդրադառնալէ (աւելի ճիշդը՝ փոքր ակնարկներէ անդին պիտի չանցնիմ) արեւմտահայերէնի նկատմամբ Հայաստանի այսօրուան իշխանութեան պաշտօնական կեցուածքին, եւ այնտեղ տիրող անտարբերութեան, կամ անփութութեան։ Իմ նիւթէս դուրս կը մնայ այդ բաժինը։ Ուրեմն, «Զոհի իրավիճակ եւ արեւմտահայերեն»։ Նախաբան
Չենք կրնար արեւմտահայերէնի նիւթը արծարծել առանց պատմութեան յիշատակութեան։ Երբ կ'ըսենք արեւմտահայերէն, կ'ուղղուինք դէպի արեւմտահայութիւն, հայութեան այն հատուածը, որ կորսնցուց իր մայրենի օրրանը, իր հողատարածքը։ Ընդգծենք, որ կորսնցնել միշտ չի նշանակեր պարտուիլ։ Արեւմտահայութիւնը կորսնցուց իր հայրենիքը ոչ թէ պարտուելով, այլ քանի որ ոճիր մը գործուեցաւ անոր դէմ։ Արեւմտահայութեան պապենական ծննդավայրէն, օրրանէն, վտարուեցաւ անոր ներկայութիւնը, սպանութեամբ, ջարդով, տեղահանութեամբ, պարտադիր կրօնափոխութեամբ, ինքնափոխութեամբ, հետքերու բնաջնջմամբ եւ մասամբ նորին։ Այդ ոճիրէն մազապուրծ ով որ մնաց՝ մեզ ծնաւ։ Եւ մենք որ այսօր կ'ապրինք, կ'ապրինք իբրեւ այդ անարդարութեան զոհերը։ Հարցումը հետեւեալն է. կորսնցուցած ըլլալով մեր հազարամեայ օրրանը, վերածուած ըլլալով անարդարութեան զոհերու, արդեօ՞ք նաեւ պարտուած ենք։ Դատ մը ունինք պաշտպանելիք, զոր կը պաշտպանենք պահանջելով եւ այդ գծով ալ աշխատելով, որ մարդիկ՝ օտարներ, եւ թուրքը ինքը, գոնէ (կամ միայն այդքան) տեղեակ ըլլան եւ մեզի հանդէպ եղած անարդարութիւնը հաստատուի։ Այսինքն հարց - հարցում չըլլայ, քննելի թեմա չըլլայ, այլ հաստատուած իրողութիւն։ Փաստ՝ Դեկտեմբեր 22ին ապա Յունուար 23ին Ժխտելիութեան դէմ մեր պայքարը, որուն վերջնական արդիւնքին սրտատրոփ կը սպասենք։ Եւ որպէսզի անարդարութիւնը ճիշդ տարողութեամբ ներկայացուի, մենք կը ներկայանանք աշխարհին, անոր ենթարկուած զոհին դիմագիծովը։ Կ'աշխատինք անարդարութիւնը սրբագրել, քանի որ արդարութիւնը մեր իրաւունքը կը համարենք։ Ամբողջը կարդալ այստեղ]]> ]]>